Ateny
Ateny (Αθήνα) leżą w Attyce (Αττική, Attiki), na trójkątnym półwyspie (3,8 tys. km2), którego południowy koniuszek - Sunion - zanurza się w Morzu Egejskim. Miasto, które od 1834 r. jest stolicą Grecji, ma 3,7 mln mieszkańców. Ta nowoczesna i wygodna metropolia, z wszelkimi udogodnieniami potrzebnymi do życia i świetnie rozwinięta pod względem turystycznym, jest również jedną z najtańszych europejskich stolic. Żyje tu i pracuje większość Greków.
Warto zobaczyć
Zwiedzanie Aten najlepiej rozpocząć od wdrapania się na któreś z ośmiu wzgórz. Jako pierwsze wybierzmy Likavitos (Λυκαβηττός), gdyż to właśnie z niego można podziwiać panoramę całych Aten i okolic, a przy dobrej pogodzie - nawet góry Peloponezu. Zakochani przychodzą tu oglądać zachody słońca. Na samej górze jest restauracja z tarasem oraz kawiarnia: warto tu usiąść, szczególnie nocą, gdyż stąd roztacza się widok na pięknie oświetlony Akropol i całe miasto. W pobliżu znajdują się kaplica Agios Georgios (św. Jerzego) - 23 kwietnia jej patron obchodzi imieniny, wtedy odbywają się tam huczne obchody, oraz Teatr Likavitos, oblegany szczególnie latem, gdy podczas Ateńskiego Festiwalu Letniego są w nim organizowane liczne imprezy muzyczne.
Najbardziej znane wzgórze w Atenach to Akropol, wizytówka greckiej stolicy. Niegdyś był on miejscem kultu starożytnych, dzisiaj jest wielką dumą współczesnych. To, co zostało ze świątyń, ciągle zachwyca. Z tych rozsypanych kamieni i fragmentów świątyń archeolodzy i historycy raz jeszcze próbują złożyć jakąś całość, więc oprócz marmuru świątynię Ateny "zdobią" metalowe konstrukcje. Akropol po raz kolejny zmienia oblicze - tym razem jest to jakaś współczesna ekspresja.
Wejście na wzgórze prowadzi przez Bramę Beuliego, wzniesioną przez Rzymian w III w. n.e., a nazwaną tak na cześć Francuza, który w 1852 r. ją odkopał. Dalej idzie się po pochodzących z czasów rzymskich schodach, które obecnie są przykryte drewnianymi stopniami, aby uchronić je przed ścieraniem się pod butami zwiedzających. W czasach antycznych goście wchodzący na Akropol przechodzili przez Propyleje, bowiem to one były niegdyś główną, podwójną bramą. Wybudowane w latach 437-432 p.n.e., pełniły m.in. funkcję pierwszej na świecie galerii. Wystawiano tu głównie obrazy wotywne malowane na marmurze, drewnie i glinie. Dzieła eksponowano na specjalnych podstawkach, aby nie kłuć ścian.
Zaraz za bramą, po prawej stronie, stoi maleńka świątynia Ateny Nike - bezskrzydłej. bogini, bez zbroi. Trzyma w prawej ręce owoc granatu, a w lewej - hełm. Jej budowę rozpoczęto w 427 r. p.n.e. Osiem kolumn w stylu jońskim dźwiga dwa portyki przed dwoma frontami budowli. Osobne kolumny tworzyły niegdyś wejście - przedsionek. Nike Apteros, bo pod taką nazwą znano w starożytności patronkę świątyni, występowała tu jako dawczyni zwycięskiego owocu i głosicielka miłości, której symbolem był granat. Niegdyś znajdowało się tu aż siedem płaskorzeźb ją przedstawiających, m.in. Nike zawiązująca sandał. Obecnie można je oglądać w muzeum na Akropolu.
Wśród zwiedzających Akropol największy podziw budzi chyba Partenon. Świątynię zaczęto budować już pod koniec IV w. p.n.e., potem prace przerwał najazd Persów. Po bitwie pod Maratonem w 447 r. p.n.e. Perykles zarządził wznowienie prac. Głównymi architektami byli Iktinos i Kallikrates, a rzeźbiarzem - Fidiasz. Partenon budowano przez 10 lat. W 438 r. p.n.e. ukończono budowlę i postawiono posąg Ateny Dziewicy - Partenos, wykonany ze złota i kości słoniowej, wysoki na 13 metrów.
Partenon jest zbudowany w stylu doryckim, harmonijnie powiązanym z elementami jońskimi. Budowla liczy 70 m długości i 31 m szerokości. Wnętrze pokrywały 92 metopy (rodzaj płaskorzeźby), przedstawiające m.in. sceny z gigantomanii oraz historię mitologicznych wojen. Świątynia była polichromowana - tło metopów było czerwone, frontów - niebieskie, a wnętrze - ciemnoczerwone. We fryzie zewnętrznym, długości 160 m, wykuto obraz procesji dziękczynnej Panatenajów. Niestety, do dzisiejszych czasów z tej wspaniałej płaskorzeźby niewiele zostało. To, czego nie zniszczyli Turcy i Wenecjanie (w czasie oblężenia w 1687 r.), lord Thomas Elgin wywiózł w 1801 r. do Anglii i sprzedał British Muzeum w Londynie.
Na lewo od wejścia na Akropol znajduje się Erechtejon, wspaniała budowla jońska wzniesiona w latach 421-405 p.n.e. Została zbudowana na miejscu dawnego pałacu króla Kekropsa, mitycznego założyciela Aten. To tu rozegrała się walka Ateny z Posejdonem o pierwszeństwo władania nad Attyką. Zwycięska bogini podarowała miastu drzewko oliwne, które rośnie do dzisiaj. Jak silny jest ten mit, świadczy opowieść Herodota o Ateńczykach, którzy, powróciwszy na Akropol po spaleniu świątyni przez Persów, odkryli osmolone drzewo oliwne, które w ciągu nocy zaczęło puszczać nowe pędy. Dla Greków było to dowodem na to, że Ateny są pod boską opieką.
Południowa strona Erechtejonu kryje fundamenty Hekatompendonu (sto stóp), starej świątyni Ateny Polias, Hefajstosa, Posejdona oraz Erechteusza. Była to dorycka budowla z trójnawową cellą, w której stał prastary posag Ateny wyrzeźbiony z drewna oliwnego. Ubierano go w szafranową szatę (peplos), tkaną przez ateńskie dziewczęta i ofiarowywaną co cztery lata podczas procesji Wielkich Panatenajów. Cella Ateny i wejście znajduje się od wschodu świątyni, a cella Posejdona - od północy. Archeolodzy znaleźli nawet otwór w dachu, przez który wystawał trójząb Posejdona. Brama prowadząca do celli Erechteusza jest ozdobiona kolumnami w stylu jońskim.
O tym, jak ważnym miejscem dla Greków jest Akropol, świadczy pewne wydarzenie z okresu rewolucji w 1820 r. Grecy otoczyli wówczas wzgórze Akropolu, a broniącym się oddziałom tureckim skończyła się amunicja. Turcy zaczęli więc niszczyć kolumny, by ze środka wyjąć metalowe rdzenie i przetopić je na kule. Gdy przerażeni Grecy to zobaczyli, zaproponowali Turkom, że dadzą im swoją amunicję, byle tylko oszczędzili budowlę. Turcy się zgodzili, amunicję otrzymali, ale i tak wkrótce zostali pokonani przez greckie oddziały.
Warto odwiedzić również znajdujące się na Akropolu Muzeum Archeologiczne, w którym zgromadzono odnalezione tu skarby. Na wzgórze najłatwiej się dostać, wysiadając na przystanku metra Akropolis i przechodząc kawałek aleją Dionyssiou Areopagitou lub idąc z przystanku Thissio aleją Apostolou Pavlou. Akropol można obejść dokoła. Główne wejście jest przy wzgórzu Areopag. Wszystkie alejki są oznaczone tablicami informacyjnymi.
Spacerując aleją Dionyssiou Areopagitou przy południowym zboczu Akropolu, mija się po drodze odeon Herodesa Attykusa. Ufundowany przez Herodota w latach 160-157 p.n.e. jako prezent dla żony Regilli, pełnił głównie funkcje koncertowe (gr. ode 'pieśń'). Odbywające się na scenie popisy muzyczne lub recytatorskie mogło obserwować 5 tys. widzów, siedzących na półkolistej widowni w 34 rzędach siedzeń. Budowla była przykryta dachem. Odeon został zburzony w 267 r. przez Herulów (lud germański wywodzący się z terenów południowej Szwecji). Dziś teatr nie jest otwarty dla zwiedzających - można do niego zajrzeć z Akropolu lub przez bramę.
U południowo-wschodniego podnóża Akropolu znajduje się Teatr Dionizosa: to właśnie w tym miejscu Ateńczycy spotykali się, aby uczestniczyć w Wielkich Dionizjach, podczas których odbywały się zawody tragiczne, a później komiczne. Było to także miejsce uroczystości i zgromadzeń publicznych. Mogło się tu zmieścić 27 tys. widzów. Budowę kamiennego teatru rozpoczęto w 400 r. p.n.e., a ukończono w 330 r. p.n.e. za czasów Likurga. Obecnie zachowało się 20 rzędów siedzeń spośród 64. Wrażenie robią marmurowe fotele w pierwszym rzędzie - każdy z wykutym imieniem.
Do teatru przylegała świątynia poświęcona Asklepiosowi, tzw. Asklepiejon, wybudowany przez Telemacha w 420 r. Było to swoiste połączenie ośrodka kultu z sanatorium przyrodoleczniczym. Lekarze-kapłani, na podstawie marzeń sennych pacjenta z pierwszej nocy spędzonej na krużganku świątyni, stawiali diagnozę i określali terapię. Kult boga sztuki lekarskiej wprowadzono w Atenach w roku 429 p.n.e., kiedy w mieście wybuchła zaraza. Podobno Sokrates przed wypiciem w więzieniu cykuty polecił w swoim imieniu złożyć Asklepiosowi ofiarę z koguta, w podzięce za wyleczenie go z... życia.
Przy Akropolu wyrastają dwa wzgórza: Areopag i Pnyks. Na Areopag wchodzi się po stromych, wykutych w skale schodach (uwaga, są śliskie!). Nazwa wzgórza pochodzi od imienia boga wojny Aresa. Na tym wzgórzu oddawano także kult Eryniom. Na początku w V w. p.n.e. właśnie tutaj obradował pierwszy starożytny sąd. O tym, jak w tym czasie wyglądały jego obrady, opowiedział Ajschylos w swojej sztuce Eumenidy. W czasach rzymskich, w roku 52 n.e., na wzgórzu nawrócono na chrześcijaństwo pierwszego Ateńczyka. Zrobił to św. Paweł, wygłaszając swoje kazanie o ołtarzu nieznanego Boga. Na jego cześć nazwano drogę prowadzącą na północ wzdłuż zachodniego stoku Areopagu Apostolou Pavlou. Wzgórze to dobry punkt widokowy na agorę, pełniącą w starożytności funkcję ośrodka życia handlowego i politycznego.
Dokładnie naprzeciw Areopagu wyrasta wzgórze Pnyks (Pnyka) o powierzchni 6,2 tys. m², które swoim kształtem przypomina starożytny teatr. Na widowni mogło zasiąść 8 tys. obywateli, a miejsc stojących było aż 25 tys. Na szczycie tej skały znajduje się naturalny podest, z którego przemawiali wielcy mówcy, m.in. Arystydes, Perykles i Temistokles. Dzisiaj na wzgórzu w sezonie letnim odbywają się spektakle światło i dźwięk (wstęp wolny).
Najlepszy widok na Akropol rozciąga się ze Wzgórza Muz - Filopappou. Sytuację tą wykorzystała wenecka armia i 26 sierpnia 1687 r. z Morosinim na czele wkroczyła do Aten i umieściła swe armaty na tym właśnie wzgórzu. Pewien żołnierz dobrze wycelował i trafił w sam środek Partenonu, a ponieważ w owym czasie świątynia służyła Turkom jako meczet i prochownia, 28 kolumn i część pięknego fryzu legło w gruzach. Na północnym zboczu Filoappou znajduje się cela więzienna Sokratesa, zaś w zachodniej części wzgórza ma swoją scenę światowej sławy teatr Dory Stratu. Latem odbywają się tu m.in. pokazy greckich tańców. Teatr współpracuje również z Polskim Towarzystwem Przyjaciół Grecji. W okolicy znajduje się Wzgórze Nimf z XIX-wiecznym obserwatorium astronomicznym (wstęp wolny).
Najbardziej znana i najstarsza dzielnica Aten to Plaka na północnych zboczach Akropolu. Jej kręte uliczki i niska zabudowa to Ateny w 1834 r. - od granic dystryktu zaczęto budować współczesne miasto. Obecnie dwie główne ulice Plaki to Kydathenaion i Adrianou. Plaka, poza tym że to miejsce popularne wśród turystów, zatłoczone i gwarne, pełne sklepików z pamiątkami, ma swój urok. Spacerując wąskimi uliczkami, można podziwiać urok neoklasycystycznych budynków.
Koniecznie należy odwiedzić Muzeum Greckich Instrumentów Muzycznych (ul. Diogenes 1-2). Zbiory mieszczą się na trzech piętrach. Można wędrować od gabloty do gabloty i słuchać przez słuchawki muzyki z całej Grecji. Przy placówce jest malutki sklepik z płytami, w którym można znaleźć prawdziwe perełki.
Z kolei Muzeum Greckiej Sztuki Ludowej (ul. Kydathenaion 17) ma rewelacyjną kolekcję strojów regionalnych. Dokładnie naprzeciw jest coś dla maluchów: Muzeum Sztuki Dziecięcej i Greckie Muzeum dla Dzieci. Ten istny raj dla malusińskich podzielony jest na kilkanaście sal; w każdej są różne pracownie, gdzie dzieci rzeźbią, malują czy gotują. Organizowanie są również warsztaty i wystawy czasowe.
Na Plakę najprościej trafić, idąc spod Akropolu w dół. I tak np. w okolicach teatru Dionizosa zaczyna się ulica Thrasyllou, której kontynuacją jest Stratonos (prowadzi prosto do dzielnicy Anafiotki), natomiast z ulicy Thrasyllou można skręcić w lewo, w ulicę Thespidos (ulica Trójnogów) i jest się na Place. Mija się plac Lizykratesa z jego pomnikiem na środku. Wzniesiono go w 335 r. p.n.e. dla upamiętnienia zwycięstwa chóru Lizykratesa w konkursie dramatycznym podczas Wielkich Dionizji. Pomnik ten to marmurowa rotunda otoczona półkolumnami w stylu korynckim. Nad architrawem, na fryzie, są przedstawione przygody Dionizosa z rozbójnikami tyrreńskimi. Na dachu był umieszczany trójnóg (kocioł na trzech nogach) - zwyczajowa nagroda dla zwycięzcy. Te, które wręczano zwycięzcy w konkurencji chórów męskich, sięgały pięciu metrów wysokości! Często umieszczano potem taki obiekt na bogato zdobionym i zaopatrzonym w inskrypcję monumencie, wystawianym na widok publiczny w okolicach teatru. Pomnik poświęcony Lizykratesowi jest jedynym tego typu ocalałym monumentem na całej ulicy Trójnogów, a nawet - w całych Atenach.
Idąc ulicą Lissikratous w stronę Ogrodów Narodowych, mija się Łuk Hadriana, którego fragment stoi przy ulicy Amalias. Został postawiony przez cesarza Hadriana, by wyznaczać granice Aten antycznych od Aten rzymskich.
Będąc na Place, koniecznie należy pospacerować po jej malutkiej dzielnicy, Anafiotice. Dzielnica ta swoją nazwę wzięła od mieszkańców, którzy emigrowali tu z cykladzkiej wyspy Anafi. Nostalgia za wyspą sprawiła, że budowali oni domy w stylu, który przypominał im rodzinne strony. Do dzisiaj zachowało się kilka przykładów tej architektury. Dzięki temu w krętych, stromych uliczkach tuż pod Akropolem dalej można poczuć wyspiarski klimat.
Na ulicy Theorias, na północnym zboczu Akropolu, w dwóch pięknych neoklasycznych rezydencjach mieści się Muzeum Archeologiczne i Bizantyjskie założone przez rodzinę Kanellopoulosów. Wewnątrz znajduje się przebogata kolekcja starożytności bizantyjskich, m.in. ikony oraz portrety malowane na drewnie.
Kontynuując spacer po centrum Aten, należy wejść na agorę.
Główna brama znajduje się przy ulicy Adrianou (przystanek metra Thissio lub Monastiraki). Tędy prowadzi dawny szlak procesji z cmentarza Kremejkos na Akropol, odprawianej w porze Panatenajów, największego święta ku czci patronki miasta, bogini Ateny.
Agora to dawne targowisko, którym według tradycji Hefajstos opiekował się już w VI w. p.n.e. Samo słowo agorá można przetłumaczyć jako plac, rynek. W okresie neolitycznym, 3 tys. lat p.n.e., chowano tutaj zmarłych. Dopiero od czasów Solona agora stała się miejscem, gdzie skupiało się życie publiczne starożytnych Aten. Tutaj przychodzili wszyscy ci, którzy chcieli podyskutować o polityce czy gospodarce. Można było tu kupić bądź sprzedać wszelakiego rodzaju towar. Jednak mimo sławnej ateńskiej demokracji, kobiety nie miały na ten plac wstępu, chyba że były to niewolnice lub służące robiące zakupy. Tutaj też, przed przeprowadzką na Pnyks, obradowało Zgromadzenie Ludowe. W V i IV w. p.n.e. na agorze odbywały się sądy skorupkowe.
Agora była prawdziwym centrum miasta. Łączyła w sobie urząd miasta, parlament, więzienie, sąd i szkołę z ośrodkiem różnych wydarzeń kulturalnych i sportowych i miejscem towarzyskich spotkań. To tutaj narodziła się tragedia. Pierwszą sztukę, którą był dramat napisany przez Tespisa, wystawiono tu w 536 r. p.n.e.
Po zniszczeniach dokonanych przez Persów w latach 480-479 p.n.e. agora legła w gruzach. W V w. zaczęto ją stopniowo odbudowywać. Najpierw odrestaurowano lub ponownie wzniesiono takie budowle jak m.in. stoa Królewska (stoa Basileusa), buleuterion, stoa Pojkile, Ołtarz Dwunastu Bogów oraz inne budowle urzędowe i handlowe. W IV w. p.n.e. powstał m.in. ołtarz Zeusa Agorajosa, zegar wodny oraz kilka nowych świątyń. W okresie hellenistycznym wybudowano nowe, portykowe budowle. Większość z nich powstawała w II w. p.n.e., np. portyk Attalosa II, króla Pergamonu. Wieki średnie przyniosły kolejną falę zniszczeń. W 1834 r., po odzyskaniu przez Grecję niepodległości, agora zaczęła być ponownie zamieszkiwana. Kiedy w 1931 r. zaczęły się prace archeologiczne, amerykańscy archeologowie przez kilka lat usunęli stąd 400 współczesnych budynków, pokrywających powierzchnię 12 ha. Prace wykopaliskowe wciąż trwają.
Najlepiej zachowaną budowlą jest świątynia grecka w stylu doryckim, zwana dawniej Tezejonem (od płaskorzeźb przedstawiających historię Tezeusza), a później Hefajstejonem, od imienia boga ognia.
Z pozostałych ważniejszych pamiątek przeszłości należy wspomnieć o takich miejscach jak:
Stoa Zeusa Eleutherosa, Boga Wolności, z V w. p.n.e. Było to zarówno miejsce spotkań Ateńczyków, jak i ośrodek kultu religijnego. Podobno chętnie przychodził tu Sokrates z przyjaciółmi.
Świątynia Apollina Patroos, znajduje się obok stoi Zeusa. Poświęcona Apollinowi Ojcu (gr. pater 'ojciec'), założycielowi rodu Jonów. Zbudowana w 330 r. p.n.e. w stylu jońskim. Dzisiaj zostały z niej tylko fundamenty.
Stoa Pojkile - Stoa Malowana, jej fragment można obejrzeć w muzeum na agorze. Tu w III w. p.n.e. założył swoją szkołę filozofii Zenon z Kiton; od nazwy bramy pochodzi określenie „stoicyzm".
Stoa Królewska - zwana też stoą Basileusa, znajduje się w północnej części agory, obok linii metra. Była to siedziba króla archonta, gdzie odbywały się sądy w sprawach religijnych.
Metroon, sanktuarium wzniesione w II w p.n.e. ku czci Bogini Matki. Ponieważ odnaleziono tutaj mnóstwo zapisanych zwojów papirusowych, sądzi się, że miejsce to mogło być też państwowym archiwum.
Buleuterion - najstarszy budynek na agorze, pochodzi z początku V w. p.n.e. To tutaj - zanim przeniosła się na Pnyks - zbierała się Rada Pięciuset.
Monopteros - ołtarz 12 Bogów, zbudowany za czasów Pizystrata. Z tego miejsca mierzono odległości pomiędzy Atenami a innymi miastami.
Odeon Agrypy - był to duży teatr (mieścił 1000 osób), wybudowany przez Agrypę w 15 r. p.n.e. Tutaj Tespis wystawił swoją pierwszą sztukę. Odeon został kompletnie zniszczony przez ogień w 267 n.e., na jego miejscu. wybudowano w 400 n.e. gimnazjon.
Stoa Attalosa - pasaż handlowy z II w. p.n.e. Obecnie całkowicie zrekonstruowany, pełni funkcję muzeum, w którym są zbiory m.in. z wykopalisk na agorze (wstęp wliczony w cenę biletu na agorę).
Agii Apostoli - Kościół Świętych Apostołów, znajduje się w południowo-zachodnim krańcu agory, posiada freski pochodzące z XVIII w.
Wszystkie fragmenty zabytków na Agorze są oznakowane tablicami informacyjnymi.
Z agorą grecką przez stoę Attalosa połączona była agora rzymska, założona przez Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta (obecnie wybudowano tu budynek mieszkalny i sklepy).
Wchodziło się na nią przez bramę Ateny Rządzącej (Archegetis). Na pilastrze od strony Akropolu było wyryte przez Hadriana zarządzenie dotyczące sprzedaży oliwy (zasady jej sprzedaży i ceny). Dzisiaj można oglądać fragment bramy z paroma kolumnami. Podczas rządów Rzymian w Atenach było to miejsce bardzo nowoczesne. Na środku placu stała studnia, dostarczająca czystą wodę, oraz szalety.
Przy wejściu na teren agory znajduje się tzw. Wieża Wiatrów (Aerides) zbudowana w I w. p.n.e. przez architekta Androniksa Kyrrchestesa. Ma kształt ośmiościanu zorientowanego według róży wiatrów. Wiatry widoczne na górnym fryzie płaskorzeźby to - zaczynając od strony północnej - Boreasz, Kaikais, Qpeliotes, Euros, Notos, Lips, Zefir, Skiron. Wieża pełniła wiele funkcji, m.in. służyła jako zegar słoneczny (w dni pochmurne czas wskazywał umieszczony w środku zegar wodny).
Kto szuka spokojnego miejsca do kontemplacji, może się wybrać na cmentarz Keramejkos, usytuowany pomiędzy ulicami Ermou i Pireus, przy stacji metra Thissio, niedaleko muzeum Gazi, nowoczesnego centrum kultury, na który zaadaptowano budynek dawnej fabryki. Cmentarz odkryto dopiero w 1861 r. Znajdował się poza murami miasta, wchodziło się do niego przez podwójną bramę, tzw. dipylońską. Przez cmentarz prowadził szlak procesji eleuzyjskiej, natomiast na głównej alei, zwanej Aleją Grobów, można odnaleźć m.in. stele zagranicznych dyplomatów, nagrobek Dionizosa udekorowany bykiem oraz kamień z V w. poświęcony bogom podziemnym strzegących wiatrów. Odkopano tu mnóstwo naczyń w stylu geometrycznym. Przedmioty te znajdują się w muzeum na terenie cmentarza.
Ateny to również kilka wartych uwagi placów, z których najbardziej popularnym jest plac Monastiraki. Życie tętni tu całą dobę. Trzy kawiarenki vis a vis metra są zawsze pełne. To także idealne miejsce na zakupy. Popularne są stragany z obuwiem skórzanym i torebkami, a od obwoźnych handlarzy można kupić owoce i inne łakocie. Przy metrze jest uliczka pełna sklepików z odzieżą, która prowadzi na słynny niedzielny pchli targ w rejonie placu Avisinias (ulice Ifestou i Ermou). Od 1910 r. można tu kupić lub sprzedać właściwie wszystko - biżuterię, pamiątki, mniej lub bardziej udane kopie dzieł sztuki, odzież militarną, płyty, książki itp.
Z Monastiraki należy wybrać się do Psiri, dzielnicy, która od czasów Grecji nowożytnej była antiestablishment, ponieważ osiedlali się tutaj głównie przyjezdni z wyspy Naxos lub z prowincji Grecji. Przeróżni dziwacy, hipisi, kryminaliści, żyjący poza systemem. Większość z nich znajdowało pracę i zostawało na stałe. Do historii przeszedł działający w tym rejonie gang Koutsavakides. Jego członków łatwo było poznać po sumiastych wąsach, długich, ostro zakończonych butach i obcisłych spodniach. Terroryzowali Ateny przez 50 lat. Organizację zniszczył inspektor policji Dimitrios Baoraktaris, który przy tej okazji przegonił także romantycznych kochanków, śpiewających serenady przy oknach ukochanych.
W latach 20. Psiri stała się miejscem klubów z muzyką rembetico i dobrych tawern. Dzisiaj również jest to miejsce znane ze świetnych klubów, nie tak turystyczne i tańsze od Plaki.
Na Psiri można znaleźć sklepiki z wyrobami skórzanymi, pasmanterie i zakłady krawieckie. W dzień jest to zwykła robotnicza dzielnica, za to po zmroku zamienia się ona w jeden wielki klub nocny. Każde z miejsc ma jednak swój własny styl, począwszy od lokali stylizowanych na lata 60., poprzez tradycyjne tawerny czy ouzerie. Na placu Iroon godna polecenia jest kawiarnia o tej samej nazwie, mająca duży wybór ouzo i mezzedes. Koniecznie trzeba zobaczyć, znajdującą się na ulicy Miaouli, Rebeccę, lokal, w którym czas zatrzymał się jakieś 100 lat temu. Na Psiri warto przyjść także podczas karnawału, wtedy uliczki wypełniają się wesołym, kolorowym tłumem.
Najważniejszym placem w Atenach jest plac Syntagma (Konstytucji), nazwany tak na pamiątkę konstytucji, której uchwalenia żądała ludność Aten, demonstrując w tym miejscu 3 września 1843 r.
Na placu Syntagma mieści się tzw. punkt zero. To z tego miejsca są liczone wszystkie odległości w Grecji. Syntagma to również przystanek metra, w którym urządzono muzeum. Można tam obejrzeć przedmioty pochodzące z okresu między XI w. p.n.e. a IV w. n.e. (od czasów mykeńskich do końca dominacji rzymskiej), wydobyte podczas budowy metra.
Obecnie okolice placu to nowoczesne centrum handlowe miasta. Tu znajdują się banki, poczta, biura turystyczne. Przy placu zaczyna się, będąca eleganckim deptakiem, handlowa ulica Ermou, gdzie można zrobić zakupy w markowych sklepach. Budynkiem, który dominuje nad placem w połowie ulicy, jest neoklasyczny budynek parlamentu, wybudowany w latach 1836-42 jako rezydencja króla Ottona. Od 1924 r. obraduje tu grecki parlament.
Stojąc na placu, twarzą na wprost parlamentu, skręcamy w lewo w ulicę Eleftheriou Venizelou, na której znajduje się Iliou Melathron - dawne mieszkanie Schliemanna. Budynek wyróżnia się piękną elewacją w duchu XIX-wiecznego neoklasycyzmu, zaprojektowaną przez bawarskiego architekta Zillera w 1895 r. W środku można obejrzeć malowidła naścienne, inspirowane scenami z Pompei. Obecnie mieści się tu Muzeum Numizmatyki, z bardzo bogatym zbiorem, jedyne w swoim rodzaju na Bałkanach i jedno z niewielu na świecie. Organizowane są w nim projekty edukacyjne, prelekcje.
Niedaleko od placu Syntagma znajdują się Ogrody Narodowe (otwarte całą dobę), idealne miejsce na relaks w centrum miasta. Ławeczki w cieniu, zieleń, oczka wodne, przyjemne kawiarnie. W środku parku znajduje się Zappejon - hala wystawowa w kształcie półksiężyca. Zimą organizowane jest tu lodowisko oraz świąteczna choinka.
Przy Ogrodach Narodowych znajduje się świątynia Zeusa, tzw. Olimpiejon. Była to największa świątynia w starożytności. Budowę zaczęto w VI w. p.n.e., a ukończył ją cesarz Hadrian w II w. n.e. Wzniesiono w niej 104 kolumny w stylu korynckim, które w XIX w. „zamiast dachu - miały nad sobą miesiąc i gwiazd krocie", jak napisał w Beniowskim Słowacki po swojej podróży do Grecji. Obecnie ogromne kolumny leżą powalone na łące, która latem i wiosną jest pokryta kwitnącym rumiankiem.
Po drugiej stronie Ogrodów Narodowych, przy ulicy Ardittou, znajduje się Stadion Olimpijski. Zbudowany w 330 r. p.n.e. przez Likurga, w 140 n.e. został wyłożony marmurem przez Hadriana. Stadion odnowiono ponownie 1896 r., aby mogły się w nim odbyć pierwsze nowożytne igrzyska. Od IV w. p.n.e. rozgrywano tutaj panatenajskie zawody lekkoatletyczne, a za czasów Hadriana - krwawe zawody z dzikimi zwierzętami zabijanymi podczas na arenie ku uciesze publiczności. Obecnie jest to dobre miejsce do uprawiania joggingu lub grania w piłkę.
Niedaleko stadionu, w rejonie ulic Anapafseos i Archimidous znajduje się pierwszy cmentarz ateński - Proto Nekrotafio. Tu spoczywają wszyscy znani Grecy. Niektóre pomniki to prawdziwe dzieła sztuki. Niedaleko głównego wejścia znajduje się rzeźba Kimimeni (Śpiąca dziewczyna) dłuta Chalepasa, sławnego secesyjnego rzeźbiarza z wyspy Tinos.
Najstarszym ateńskim placem jest plac Omonoia, otoczony barami fast food i kioskami z gazetami, ale też starymi dobrymi kafenionami. Właściwe zwiedzanie Aten, po zejściu ze wzgórza Likavitos, dobrze jest kontynuować właśnie od tego placu, gdyż w jego pobliżu, przy ulicy Oktavriou 28, znajduje się Narodowe Muzeum Archeologiczne. Można się w nim zapoznać z historią Grecji oraz zobaczyć takie skarby, jak np. tzw. złota maska Agamemnona.
Plac Omonoia można też wybrać jako punkt docelowy, idąc z Monastiraki ulicą Athinas. Na niej, po obu stronach, znajdują się sklepiki i stargany, w których można znaleźć wszelkiego rodzaju sprzęt gospodarstwa domowego, a także zioła, przyprawy, orzechy, sery, owoce itp. Można tu kupić wszystko, czego dusza zapragnie, nawet kapustę kiszoną. Warto zajrzeć na targ rybny lub mięsny.
Noclegi
Świetnie ulokowany, przy samym placu Monastiraki, jest hotel Attalos kat. C (http://www.hotelsofgreece.com/athens/attalos). Obok profesjonalnej obsługi i przystępnych cen dodatkową atrakcją jest kawiarenka na dachu z widokiem na Akropol. Należy dużo wcześniej rezerwować miejsca. W pięknym, neoklasycznym budynku w samym centrum miasta noclegi oferuje hotel Cecil. Znajduje się w sąsiedztwie dzielnic Plaka i Psiri, od lotniska i portu w Pireusie oddalony jest zaledwie o 20 min. Więcej informacji na stronie http://www.greecetravel.com/hotels/cecil.
Schronisko młodzieżowe, ul. Viktora Hugo 16, tel. +30 210 5232049, http://www.interland.gr/athenshostel. Cena 9 EUR od osoby w pokoju wieloosobowym. Hostel znajduje się 15 min marszu z placu Omonoia w stronę starego miasta. Hostel Beckpacker, niedaleko Akropolu, ul. Makri 12, Makrygianni, tel. +30 210 9224044, http://www.backpackers.gr. Cena 15-22 EUR osobodoba. Students & Travellers Inn, ul. Kydathineon 16, Plaka, tel. +30 210 3244808, 3248802, http://www.studenttravellersinn.com. Cena 14 EUR osobodoba.
Gastronomia
W centrum ceny w sklepach i tawernach są wyższe niż w innych dzielnicach. Średnio na obiad z winem w centrum Aten dla dwóch osób należy przeznaczyć 25 EUR. Najlepszych i najtańszych greckich potraw można skosztować poza ścisłym centrum w różnych dzielnicach Aten, np. w dzielnicy Kalithea na ul. Evangelistrase znajduje się znakomita tawerna z lokalnym jedzeniem. Nie ma kart menu, jest kilka potraw do wyboru przygotowanych na dany dzień przez gospodarza. Dobre greckie jedzenie podają np. w tawernie rybnej Pasaras na rogu ul. Erotocritou i Erehtheos lub w Platanos na ul. Diogenous, niedaleko Muzeum Greckich Instrumentów. W każdym lokalu oferują dobrą zimną kawę - frappe. Szczególnie przyjemnie pije się ją w zielonym zaułku miłośników Muz - Filomousou Etairais.
Warte polecenia jest winiarnia Vrettos (Brettos), ul. Kydathenaion, Plaka, w którym za 1,50 EUR można spróbować specjałów z destylarni Bretosa, m.in. ouzo, metaksę i pyszne likiery. Jest to specyficzny bar-sklep. Właściciel zna język angielski i chętnie opowiada o właściwościach każdego trunku. Wszystko można zakupić na wynos. Ouzeri Sholarheion (Kouklis), ul. Tripodon 14, Plaka, tel. +30 210 3247605. Podają tu do ouzo najlepsze mezzedes w Atenach. Ceny za 2 osoby 10-15 EUR.