Praga
Czechy - inne przewodniki
Karlowe Wary To niezwykłe miasto nie potrzebuje folderów reklamowych czy zachęcających opisów, które przekonałyby niezdecydowanego turystę. Zwane „Rzymem Północy”, „miastem stu wież” (w rzeczywistości naliczyć można ich znacznie więcej) i „sercem Europy”, od dawien dawna zachwycało. Praga wciąż jest inspiracją, fascynującą tajemnicą, a twórczość Michala Ajvaza czy Václava Cílka jest tego najlepszym dowodem.
Historyczne centrum Pragi rozpościera się po obu stronach rzeki Wełtawy (Vltava). W granicach miasta rzeka płynie 31 km, jej wody opływają dziesięć wysp. Na prawym brzegu leży Stare Miasto, a na lewym Malá Strana z wyrastającym na wzgórzu zamkiem. Obie strony, połączone kamiennym XIV-wiecznym Mostem Karola, tworzą serce starej Pragi. Trudno się dziwić, że co roku to niezwykłe miejsce odwiedza ok. 4 mln turystów. To miasto, gdzie przyjeżdża się po to, aby delektować się atmosferą przeszłości, obcować z pięknem, zasmakować stylów architektonicznych. Miejsce niegasnącego życia kulturalnego – niezliczonej liczby teatrów, wystaw, koncertów czy festiwali. Obok wielu określeń, jakie przypisuje się Pradze, powstaje nowe – kulinarna stolica Europy Środkowej. Pełno tu wykwintnych restauracji, gdzie można skosztować kuchni, nie tylko rodzimej. Znajdziemy tu jednak równie dużo niedrogich, prawdziwie czeskich gospód, gdzie smažený sýr czy knedliki nie schodzą z kart menu. Wśród odwiedzających Pragę niemałą grupę stanowią, rzecz jasna, smakosze czeskiego złotego specjału – piwa. Nawet ci, którzy unikają wielkich miast i wybierają zwykle odpoczynek na łonie natury, nie powinni omijać Pragi – a tym bardziej jej okolic.
Historia
Niezwykle ważnym okresem dla rozwoju miasta było panowanie Karola IV. Dziś na jego imię natrafiamy w Pradze co krok – nosi je najsłynniejszy most, najchętniej odwiedzana przez turystów ulica w mieście czy najstarszy uniwersytet. Ten ambitny władca chciał uczynić z Pragi miasto okazałe, będące ważnym ośrodkiem kulturalnym Europy oraz stolicą Korony Czeskiej i Rzeszy.
W 1583 r. cesarz Rudolf II przeniósł swą siedzibę na stałe do stolicy Czech. Razem z nim do Pragi przybywają tysiące urzędników, dworzan i służby. Tutaj lokują swe przedstawicielstwa wszystkie liczące się państwa europejskie. Rudolf – wielki mecenas sztuki – rozpoczął przebudowę Zamku Praskiego. Cesarz niemal nieustannie przebywał w stolicy, co wpłynęło na rozwój miasta.
To wydarzenia XIX stulecia miały wpływ na powstanie w 1918 r. niepodległej i nowoczesnej Czechosłowacji. Podczas II wojny światowej Praga została siedzibą hitlerowskiego Protektoratu Czech i Moraw. O roli, jaką pełniła stolica i jej mieszkańcy w czasie terroru, świadczą wydarzenia praskiej wiosny 1968 r. oraz aksamitnej rewolucji 1989 r.
Dziś Praga jako stolica niepodległego kraju jest miejscem spotkań przywódców wolnej Europy, konferencji NATO, celem dla wielu ludzi poszukujących lepszego czy bezpieczniejszego życia, a także cenionym ośrodkiem akademickim i wielką metropolią kulturalną.
Warto zobaczyć
Wędrówkę zaczynamy u stóp 65-metrowej Bramy Prochowej (Prašná brána), znajdującej się u początku ulicy Na Příkopě. Ciąg tej ulicy pokrywa się z granicą Starego i Nowego Miasta (domy po prawej stronie należą do Starego, a po przeciwnej do Nowego Miasta). Zainteresowani mogą się wspiąć na galeryjkę wieży, by obejrzeć rozciągający się z niej widok (wejście znajduje się pod przęsłem bramy, wstęp płatny). Stoimy przed jedną z najbardziej reprezentacyjnych bram miejskich. Wiodła przez nią droga z Czech wschodnich – trakt z Kutnej Hory. Brama ta wyznacza także początek czeskiej drogi królewskiej.
Między bramą, wchodzącą w skład dawnych staromiejskich obwarowań, a neogotycko-secesyjnym hotelem Paryż z 1904 r., stoi piękna, zwracająca uwagę secesyjnym wystrojem, olbrzymia kamienica – Obecní dům. „Reprezentacyjny dom stołecznego miasta Pragi” – jak brzmi polski odpowiednik nazwy gmachu – to mocno przebudowana średniowieczna siedziba królewska, tzw. Králův dvůr. Goszczą tu politycy i mężowie stanu z całego świata. Jesienią 2002 r. w domu przebywali prezydent USA oraz liczni przywódcy europejscy, w tym Aleksander Kwaśniewski, w związku z odbywającym się w Pradze szczytem NATO.
Wzrok przykuwają alegorie architektury, malarstwa, rzeźbiarstwa i wiedzy na tylnym narożu domu oraz postaci Żyda, mieszczki, mieszczanina i putta na fasadzie od ulicy U obecního domu. Wkraczając do środka, przechodzimy przez wspaniały westybul przystrojony reliefami z brązu autorstwa B. Kafki, przedstawiającymi faunę i florę. Na poziomie ulicy po obu stronach westybulu znajdują się restauracja i kawiarnia. Restaurację, zwaną Francuską, zdobią obrazy a także trzy lunetowe widoki miasta z różnych stron z 1908 r. W kawiarni podziwiać można fontannę, a z kolei w podziemiach domu, w barze, zobaczymy rysunki - to zatem małe muzeum sztuki, którą podziwiać można zza stolika kawiarnianego. Na piętrze znajduje się wielka tzw. sień Smetany, gdzie urządzane bywają koncerty i ważne uroczystości. Salę zdobią alegoryczne malunki autorstwa K. Špillara oraz kompozycje rzeźbiarskie L. Šalouna. W sali naprzeciw sieni Smetany znajdują się dzieła A. Muchy, pozostałe pomieszczenia również ozdobione są licznymi obrazami najlepszych czeskich artystów z początku XX w. Cały gmach, wspaniale odnowiony w latach 1994–97, można zwiedzać ze specjalnie wynajętym przewodnikiem, codziennie w wyznaczonych godzinach, aktualne można sprawdzić na stronie internetowej (http://www.obecni-dum.cz).
Przechodząc pod Bramą Prochową ulicą Celetną, wkraczamy w ciąg pieszy praskiego śródmieścia. Stoją tu wspaniałe kamieniczki ze sklepikami oferującymi towary przeważnie przeznaczone dla turystów. Idąc wprost na zachód, w kierunku rzeki, dotrzemy wpierw na rynek staromiejski, a potem ulicą Karlovą do mostu Karola. Po drugiej stronie Wełtawy ulica Mostecká wyprowadzi nas wprost na rynek Małej Strany, skąd pozostanie już tylko kilka kroków do zamku królewskiego. To właśnie owa, wyżej wspomniana, droga królewska pozwala najszybciej zwiedzić to, co w stolicy Czech najistotniejsze. Trasę tę należy polecić wszystkim, którzy mogą spędzić w stolicy jeden dzień. My jednak powłóczmy się jeszcze trochę wąskimi uliczkami Starego Miasta.
Budynek na rogu ulic Celetnej i Na Příkopě (nr 969), przez który przeprowadzony jest nowy pasaż Broadway, to gmach Banku Komercyjnego przebudowany w latach 30. z XVII-wiecznego pałacu. Warto wspomnieć, iż w połowie XIX stulecia mieściła się tutaj słynna kawiarnia francuska.
Naprzeciw Bramy Prochowej, na rogu ulicy Hybernskiej, stoi dom U Hybernů (nr 3) – budynek dawnej izby celnej, a obecnie jeden z przykładów klasycyzmu w Pradze. Nazwę zawdzięcza określeniu, które nadano irlandzkiej gałęzi zakonu franciszkańskiego, który w tym miejscu miał swój kościół i klasztor.
Z Celetnej, tuż za bramą, skręcamy w pierwszą przecznicę w lewo na Ovocný trh. Zanim jednak tam dojdziemy, zwróćmy uwagę na budynek nr 585 – Pałac Menniczy (palác mincovny).
Obok starej mennicy skręcamy w lewo i oto znajdujemy się już na obszarze zwanym Havelské Město (Miasto św. Gawła). Warto jeszcze zwrócić uwagę na dom nr 587. To neobarokowy budynek sądu krajowego postawiony w połowie XIX w. na miejscu dawnych burs studenckich uniwersytetu praskiego.
Naprzeciw sądu, pod nr. 569, stoi na wskroś oryginalny dům U Černé Matky Boží zaprojektowany w stylu kubistycznym przez J. Gočára w latach 1911–12. Wewnątrz można obejrzeć zbiory czeskich malarzy kubistycznych (m.in. Jana Zrzavého, Josefa Čapka, Bohumila Kubišty; wstęp 100 Kč, ulgowy 50 Kč, w pierwszą środę miesiąca za darmo).
Reprezentacyjnym gmachem uczelni jest znajdujące się na rogu ulicy Železnej i placu Ovocný trh Karolinum. Założony w 1348 r. uniwersytet jest najstarszą uczelnią w naszej części Europy. Nazwa gmachu – bursy Karola – pochodzi od imienia fundatora, cesarza Karola IV. W 1920 r. dokonano reaktywacji Uniwersytetu Karola, mniej więcej w takim kształcie, w jakim dotrwał do dziś.
Kościół św. Gawła, który zobaczymy, przebywszy cały plac, pierwotnie gotycki, został w XVII–XVIII w. gruntownie zbarokizowany. Świątynię założyć miał już Wacław I.
Na rogu ulic Na můstku i Rytířskiej warto obejrzeć kamienicę nr 16 – Pod Błękitnym Słupem – z dobudowaną obronną wieżą mieszkalną z ciosów piaskowca, pierwotnie gotycką, a obecnie ozdobioną barokową fasadą. Idąc do końca ulicy Rytířskiej, dojdziemy do placu Uhelný trh (‘targ węglowy’), który nazwę wywodzi od stojących tu niegdyś, na samym środku, kuźni i huty, gdzie od XIV w. sprzedawano także i węgiel drzewny. W domu Pod Trzema Złotymi Lwami (nr 420) mieszkał w końcu XVIII stulecia sam Wolfgang Amadeusz Mozart. Uwagę zwraca usytuowana pośrodku piękna XVIII-wieczna kamienna studnia z klasycystycznym symbolicznym wizerunkiem winiarza, poświęcona Jakubowi Wimmerowi, stojąca mniej więcej w miejscu wspomnianej właśnie węglarni. Wina, a raczej piwa, napijemy się w słynnej gospodzie U dvou koček.
Z południowego narożnika placu Uhelný trh warto zajrzeć choć na chwilę na ulicę Martinską, gdzie wznosi się powstały w XII w. kościół św. Marcina w Murze (kostel sv. Martina ve zdi), przebudowywany w XV i XIX w. Świątynia sprawia wrażenie, jakby przytulała się tu do muru miejskiego – i tak oto dotarliśmy do południowych krańców Starego Miasta.
Podążamy ulicą Na Perštýně w kierunku Betlémskiego náměstí. Nazwa ulicy nawiązuje do możnego czeskiego rodu panów na Perštejnie. Pod nr. 344 dom kupił w 1524 r. Jiří Kasík. Na rogu z ulicą Bartolomějską, prowadzącą do kościoła pod takim wezwaniem, po lewej stronie, pod nr. 345, znajduje się sławna karczma i browar U medvídku – tu możemy nieco ochłonąć i wychylić kufelek piwa albo coś zjeść, choć tanio nie jest.
Nieco dalej, idąc Bartolomějską, pod nr. 291 zobaczymy dawne kolegium jezuickie. Obecnie w budynku działa kino Ponrepo, wyświetlające filmy z Narodowego Archiwum Filmowego.
Na zamknięciu ulicy Na Perštýně, pod nr. 352, zobaczymy dom U Sladkých. Naprzeciw, pod nr. 527, stoi kamienica, której elewację zdobią interesujące XIX-wieczne sgraffita Wojna i Pokój.
Naszym celem jest jeden z najważniejszych zabytków Pragi husyckiej – Kaplica Betlejemska (Betlémská kaple) – budowla wzniesiona na pamiątkę dawnej kaplicy przez architekta Jarosława Fragnera w latach 50. XX w. Kaplica Betlejemska jest dziś najbardziej znanym miejscem upamiętniającym postać Jana Husa.
Na placu pod nr. 1 (269) stoi budynek dawnego browaru, o czym mówi znakomicie zachowany napis nad bramą wjazdową: U Halánků. Pivovar a vinopalna. Jego właścicielem był Jan Halánka z Jičína, który miał go kupić w 1676 r. Obecnie działa tu Muzeum Kultur Azji, Afryki i Ameryki (Náprstkovo Muzeum Asijských, Afrických a Amerických Kultur) noszące imię Vojty Náprstka. Obecnie stale eksponowane są tutaj wystawy poświęcone kulturze Indian obu Ameryk (pierwsze piętro), kulturze Australii i Oceanii (trzecie piętro) oraz kulturom azjatyckim (pałac Liběchov w Mělníku) – zob. http://www.aconet.cz/npm.
Z placu Betlejemskiego ulicami Náprstkovą i Husovą przejdziemy w kierunku kościoła św. Idziego. Po drodze mijamy stojący pod nr. 240 budynek najstarszej w Europie szkoły technicznej, założonej w 1707 r. przez inżyniera Willenberga przy poparciu Józefa I i przeniesionej tu po 1786 r. (do tego czasu budynek pozostawał w rękach jezuitów).
Gotycki kościół św. Idziego (kostel sv. Jiljí), wybudowany w końcu XIV w., łatwo rozpoznamy ze względu na dwie wieże, z których tylko północna jest ukończona i nakryta spiczastą kopułą. W każdą niedzielę o 12.00 w kościele odprawiana jest msza w języku polskim.
Będąc w okolicy, zajrzyjmy koniecznie w najbliższą przecznicę w lewo – na ulicę Řetězovą. Pod nr. 222 stoi najciekawszy romański dom w Pradze, wybudowany około 1200 r. (zachowały się sklepienia i kolumny przyziemia). Idąc dalej na północ, ulicą Husovą, przejdziemy obok gospody U zláteho tygra (nr 17), przetniemy ulicę Karlovą (na którą jeszcze wrócimy, opuszczając „mury” Starego Miasta) i miniemy po prawej XVIII-wieczny budynek Archiwum Głównego Miasta Pragi. To dawny pałac Clam-Gallasa (nr 158) – jeden z najlepszych przykładów praskiego baroku. Podążając ulicą Husovą, dochodzimy do placu Márianské náměstí. Tu mijając z prawej, od tyłu, gmach magistratu, czyli tzw. Nowego Ratusza (Nová radnice) z lat 1908–11, wkroczymy w ulicę Žatecką, która prowadzi nas wprost do dzielnicy żydowskiej.
Dotarliśmy do praskiego żydowskiego getta. Zwiedzanie Josefova zacznijmy od ulicy Širokiej (dawniej nazywanej Josefovską). W X w. wiódł tędy najważniejszy trakt ku brodowi na Wełtawie. Skręcając w lewo, robimy obchód jednego z największych na świecie kirkutów (cmentarzy żydowskich). Na wspomnianej ulicy, po prawej stronie, w pobliżu Wydziału Filozoficznego UK, nie tylko znajduje się wejście na nekropolię, ale można tu także obejrzeć synagogę Pinkasa (nr 23, wejście pod nr. 3). To jedna z najstarszych bóżnic – druga po synagodze Staronowej. Widnieją tu nazwiska 77 297 Żydów czeskich pomordowanych przez nazistów. Synagoga została mocno uszkodzona podczas powodzi w 2002 r.
Z ulicy Širokiej skręcamy w prawo na ulicę 17 listopadu i przechodzimy pomiędzy gmachem kompleksu wystawienniczo-konferencyjnego Rudolfinum a Muzeum Rzemiosła Artystycznego.
Pierwszy z wymienionych wyżej budynków, zwany także Domem Artystów, jest obok Teatru Narodowego jednym z najlepszych przykładów praskiej monumentalnej architektury neorenesansowej. Najłatwiej jest tam wejść przy okazji jakiegoś koncertu. Rudolfinum mieści również jedną z bardziej prestiżowych praskich galerii, specjalizującą się w dużych, przeglądowych wystawach sztuki współczesnej, zarówno czeskiej, jak i zagranicznej. Wzmiankowane Muzeum Rzemiosła Artystycznego (Uměleckoprůmyslové museum), powstałe w 1885 r., otrzymało na swe potrzeby budynek naprzeciwko Rudolfinum. Kirkut to najstarszy cmentarz w Europie, założony w 1. poł. XV w. Wyszedłszy z nekropolii, udajmy się od razu zwiedzić pobliską synagogę Klausovą, której fundatorami byli XVI-wieczni rabini – Mordechaj Maisel i Jehuda Löwe. Po renowacjach lat 80. i 90. XX w. w synagodze wystawione są zabytki świadczące o znakomitej przeszłości, tradycji i kulturze religijnej oraz umysłowej Żydów (m.in. rękopisy i stare druki).
Ulica U starého hřbítova kończy się skrzyżowaniem z ulicą Maiselovą, gdzie skręcając w prawo, po prawej stronie zobaczymy cztery kolejne zabytki Josefova.
Synagoga Staronowa zajmuje cały kwartał pomiędzy ulicami Maiselovą, Červeną a Pařížską. Wybudowana w latach 70. XIII w. należy do najstarszych budowli wczesnogotyckich w Pradze. Łatwo ją zapamiętać ze względu na wspaniałą ceglaną elewację zewnętrzną (cegłę tę ponoć wypalano w XV w.). Do synagogi przylega od północy park, gdzie zobaczymy brązową figurę Mojżesza, rekonstrukcję rzeźby z 1905 r., którą zniszczyli Niemcy w czasie okupacji.
Naprzeciw tej synagogi (od ulicy Červenej) stoi kolejna bóżnica – tzw. synagoga Wysoka. Dziś świątynia jest miejscem eksponowania żydowskiego tkactwa artystycznego. W monumentalnej sali na piętrze można zobaczyć kolekcję kotar pochodzących z różnych synagog. Wracając na ulicę Maiselovą, zobaczymy zlokalizowaną tuż obok potężną bryłę ratusza żydowskiego. Stąd synagogę nazywa się czasem ratuszową; odbywały się w niej sądy rabinackie. Ratusz wraz z synagogą Wysoką, tak jak i następny obiekt na trasie, wiążą się z osobą upamiętnioną także w nazwie ulicy – z postacią wielkiego rabina Mordechaja Maisela, znanego daleko poza Pragą. To właśnie z jego środków wzniesiono z końcem XVI w. budynek siedziby kahału – gminy żydowskiej – ozdobiony wspaniałym zegarem z tarczą opatrzoną hebrajskimi cyframi.
Drugi ze wspomnianych wyżej obiektów, znajdujący się zaraz za skrzyżowaniem z ulicą Široką to synagoga Maisela. Wewnątrz eksponowane są pamiątki historii Żydów z Czech i Moraw, m.in. drogocenne srebra liturgiczne. Uwaga! Główna siedziba Muzeum Żydowskiego w Pradze (Židovské Muzeum v Praze) znajduje się przy ul. U Staré školy 1 (Praha 1). Opisane wyżej obiekty, wchodzące w skład muzeum, należą do praskiej gminy żydowskiej. Budynki udostępniane są turystom codziennie, oprócz świąt żydowskich.
Wróciwszy na Široką, po paru krokach, po lewej stronie, zobaczymy kościół św. Ducha (kostel sv. Ducha). Naprzeciw kościoła stoi ciekawy zabytek – wzmiankowana już synagoga Tempel, zwana Hiszpańską.
Na uboczu naszej wędrówki został obiekt, którego nie godzi się pominąć milczeniem – kompleks klasztorny św. Agnieszki. Dojazd do klasztoru jest dość wygodny – trzeba wysiąść na przystanku tramwajowo-autobusowym Dlouhá třída (ul. Revoluční), skąd do klasztoru prowadzi ulica Řásnovka (pod nr. 17 znajduje się wejście do galerii). Można również dojść z Josefova, podążając ulicą Dušní i skręcając w ulicę U Milosrdných.
Po drodze miniemy kościół św.św. Szymona i Judy ze szpitalem zakonu miłosierdzia. Jednonawowy kościół utrzymany w stylu późnogotyckim pochodzi z początków XVII w., barokowa fasada powstała w XVIII w. Świątynia jest obecnie salą koncertową.
Ze szpitalem sąsiaduje cel naszej wycieczki – klasztor św. Agnieszki (klášter sv. Anežky České, ul. Na Františku 811–814). Kompleks zwany też czeskim Asyżem należy do najciekawszych tego typu gotyckich zespołów w naszej części Europy. Dziś wnętrza wczesnogotyckiego kompleksu zajmuje Galeria Narodowa. Klasztor składa się z dwu kościołów. Pierwszy, św. Franciszka, był świątynią męskiej linii zakonnej, drugi, św. Salwatora, żeńskiej. Na skutek powodzi 2002 r. wnętrza klasztoru czasowo zamknięto.
Podążając dalej naszą trasą, skręcamy w prawo w ulicę Dušní. Po prawej stronie widzimy barokową bryłę kościoła św. Salwatora, który wybudowano w latach 1611–14 dla praskiej niemieckiej gminy luterańskiej.
Idąc ulicą Týnską, docieramy do budowli, której wygląd najbardziej zapada w pamięć, zwłaszcza widok strzelających ku niebu dwu monumentalnych wież. Kościół NMP Tyńskiej (Týnský chrám) razem z otaczającymi go szczelnie kamienicami tworzy jeden z najbardziej uroczych zakątków Pragi. Trójnawową świątynię budowaną grubo ponad 100 lat (koniec XIV–początek XVI w.) wypełnia wiele nagrobków i tablic epitafijnych.
Za kościołem znajduje się uroczy zaułek zwany z niemiecka Ungelt, a z czeska Týn – jest to pozostałość po wczesnośredniowiecznej samodzielnej osadzie handlowej, komorze celnej mającej własne dwie bramy (do XVI w.). Warto tu zajrzeć ze względu na dwa obiekty: renesansową lodżię pałacu Granovskich (ok. 1560) oraz stojący nieopodal barokowy kościół św. Jakuba.
Wchodzimy wreszcie na rynek Starego Miasta (Staroměstské nám.). Główny plac miasta, na którym koncentrowało się codzienne życie mieszkańców, istniał tu już w XI stuleciu. Wokół rynku o powierzchni 9 tys. m do XIII w. stanęły liczne domy mieszczańskie. Dwa budynki, które od strony rynku przysłaniają dolną kondygnację kościoła NMP Tyńskiej, to: dom Pod Białym Jednorożcem (nr 603) – jak większość tutejszych kamienic stoi na romańskich fundamentach, piętro zbudowano w XIV w., elewację przebudowano w okresie baroku, a najwyższą kondygnację nadbudowano w XIX w. – oraz budynek dawnej Szkoły Tyńskiej (nr 604), gdzie od XV do XIX w. działała szkoła parafialna.
Płytę rynku otaczają również inne wspaniałe kamienice. Zacznijmy od domów, które sąsiadują od północy z fasadą kościoła tyńskiego. Pod nr. 605 stoi dom Pod Kamiennym Dzwonem, nazwany tak od XV-wiecznego, wykonanego w kamieniu dzwonu, znajdującego się na narożniku kamienicy (od strony ulicy Týnskiej), który wg starych podań przypominać ma dzwon wzywający do zwycięskiej bitwy przeciwko poganom za władania księżnej Dragomiry. To jeden z najciekawszych zabytków architektury mieszczańskiej w Pradze. Stoi na wschodniej pierzei rynku, pomiędzy pałacem Golz-Kinskich a arkadowym budynkiem dawnej Szkoły Tyńskiej, do lat 60. nieznany turystom, a to przez mało oryginalną, neobarokową elewację nadaną mu z końcem XIX w. Wieloletnie prace konserwacyjne i renowacyjne trwające do 1987 r. odsłoniły dawne, gotyckie dzieje kamienicy. Jej piwnice pochodzą z XIII stulecia, a elewacja i część zasadnicza – z XIV w. Kamienicy nadano kształt trójkondygnacyjnego pałacu z dostawioną wyższą wieżą, nakrytą charakterystycznym dla Pragi, wysokim dachem klinowym. Owo przeznaczenie rezydencjonalne oraz obecność aż dwu kaplic w budynku świadczyć może o tym, iż właścicielami domu byli królowie czescy – Jan Luksemburczyk i Eliška z Przemyślidów. Hipotezę potwierdzają także dwie figury pary królewskiej odkryte w trakcie prac remontowych. Niemniej jednak jeszcze w średniowieczu budynek przeszedł w ręce mieszczańskie, w XVII w. został zbarokizowany, a następnie przebudowany (m.in. rozebrano dach części wieżowej i zlikwidowano kaplicę w celu połączenia domu z oratorium pobliskiego kościoła podwieszaną galerią). Po przywróceniu kamienicy pierwotnego kształtu ulokowano w niej siedzibę Galerii Miasta Pragi.
Pod nr. 606 stoi późnobarokowy pałac Golz-Kinskich, wybudowany w latach 1755–65 w miejsce gotyckiego domu dla hr. Jana Arnošta Golza i odkupiony przez Františka Oldřicha Kinskiego w 1786 r. Około 1893 r. mieściło się tu gimnazjum, do którego uczęszczał Kafka, a z balkonu tyrady wygłaszał w 1948 r. komunistyczny przywódca Klement Gottwald. Obecnie ulokowano tu graficzne zbiory Galerii Narodowej.
Symbolem odrodzenia jest pomnik Jana Husa stojący w centrum rynku, nie tyle odsłonięty w 1915 r., ile zasłonięty masą kwiatów, którymi zarzucili go prażanie w manifeście swoich uczuć wobec Austriaków, którzy nie wyrazili zgody na uroczystość. Hus długo nie zazna spokoju – wpierw hitlerowcy pokryli go swastykami, potem antykomuniści powiesili na nim czarny kir na znak żałoby po inwazji Armii Czerwonej, a obecnie tłumy barbarzyńców mieniących się turystami wchodzą mu na głowę.
Wędrując południową pierzeją rynku w kierunku Wełtawy, miniemy po drodze dom Pod Złotym Barankiem (nr 551) ze wspaniałym renesansowym portalem z około 1520 r. Idąc dalej, pod nr. 548, odnajdziemy barokowy dom Pod Jednorożcem z gotyckimi portalami, gdzie od 1848 r. szkołę muzyczną prowadził sam B. Smetana, o czym przypomina kamienna tablica. Kolejny warty baczniejszej uwagi budynek to dom nr 478, gdzie zobaczymy ciekawy XIV-wieczny portal i wykusz z tego samego okresu.
Najważniejszym budynkiem niemal każdego rynku jest ratusz. Na potrzeby praskiego staromiejskiego ratusza (Staroměstská radnice), po długich staraniach mieszczan o uzyskanie zgody władcy na budowę, przywilejem króla Jana Luksemburczyka z 1338 r. zaadaptowano jedną z istniejących już kamienic, dobudowując do niej wieże i kaplicę. Z biegiem wieków ratusz poszerzano o sąsiednie budynki, wzniesione najczęściej na romańskich fundamentach i wielokrotnie potem przebudowywane, a w XIX w. dostawiono od wschodu nowe skrzydło.
Historycznie najstarszym jądrem ratusza jest tzw. dom narożny. Najbardziej obleganą częścią ratusza jest zegar (orloj) z ruchomymi figurkami. Tarcza zegara z symbolicznie przedstawionymi miesiącami (oryginał znajduje się obecnie w muzeum) jest dziełem malarza J. Mánesa. Kalendarz ów oraz wyobrażenia znaków zodiaku i sceny z życia wiejskiego pochodzą z 2. poł. XIX w. Symbolikę upływającego czasu z epoki przedkopernikańskiej podkreśla przedstawienie globu ziemskiego i krążące wokół niego Słońce i Księżyc.
Co godzina, od 8.00 do 20.00, rozgrywa się ten sam wanitatywny spektakl. W górnych oknach konstrukcji zegara pojawiają się postacie 12 apostołów, którym poniżej grożą: kostucha z klepsydrą otwierająca całe widowisko przy dźwięku dzwonów pogrzebowych, Żyd z mieszkiem srebrników, poganin Turek i wyobrażenie próżności z lustrem w dłoni. Całość kończy ruchoma podobizna kura i wybicie właściwej godziny przez mechanizm zegarowy.
Ratusz można zwiedzać codziennie w godz. 9.00–18.00 (pn. od 11.00). Podziemia wieży są udostępniane turystom po wcześniejszym zgłoszeniu (tel.: +420 23 6002269, 6002909) za opłatą 10 Kč. Warto wspiąć się na blisko 70-metrową wieżę ratuszową, by podziwiać widok na Stare Miasto i centrum Pragi. Zwiedzanie odbywa się w grupach wchodzących w stałych odstępach czasu, na ogół co 20 min (cena 50 Kč).
Minąwszy ratusz, dochodzimy do Małego Rynku (Malé nám.). Po prawej stronie, na rogu, stoi dom Pod Minutą (nr 3), ozdobiony renesansową figuralną dekoracją sgraffitową. Charakterystyczną trójkątną płytę Małego Rynku zdobi XVI-wieczna studnia z renesansową kratą.
Skręcamy w ulicę U radnice i dochodzimy do náměstí Franze Kafky, placu zwanego w średniowieczu Kurzym Targiem. Tu w pobliżu stał dom nr 24, w którym w 1883 r. przyszedł na świat genialny niemiecko-żydowsko-czeski pisarz Franz Kafka. Budynek rozebrano w 1897 r., a na jego miejscu w latach 1902–03 wzniesiono obecny. Na jego murze widnieje płyta ku pamięci Franza Kafki.
Miejsca związane z Kafką to nie tylko dom jego narodzin, ale także dom U minuty, naprzeciw ratusza staromiejskiego, gdzie Kafkowie mieszkali z końcem XIX w., pałac Golz-Kinskich, gdzie Kafka chodził do szkoły, a jego ojciec prowadził sklep, dom na rogu Dlouhej i Masnej, gdzie samotnie mieszkał jako dorosły człowiek, kawiarnia Milena – nazwana tak od imienia ukochanej, naprzeciw ratusza Starego Miasta, i wreszcie cmentarz żydowski na Žižkovie, gdzie spoczął powalony przez gruźlicę.
Muzeum Kafki przy kościele św. Mikołaja jest czynne wt.–pt. w godz. 10.00–18.00, sb. Do 17.00.
W stanie niemal niezmienionym przetrwała wspaniała bryła kościoła św. Mikołaja (kostel sv. Mikuláše). Spod kościoła biegnie ku Wełtawie szeroka aleja poprowadzona w pierwszych latach XX w., zwana najpierw Mikołajską, a dziś Paryską (Pařížská třída). Jeśli spojrzymy wzdłuż ulicy w kierunku rzeki, zobaczymy na przeciwległym brzegu Wełtawy charakterystyczne wahadło, stojące na postumencie, który niegdyś służył słynnemu, największemu na świecie pomnikowi Stalina.
Ulicami Platnéřską i Seminářską dochodzimy do wąskiej uliczki Karlovej – wśród sklepików z pamiątkami dotrzemy do brzegów Wełtawy. Nie dajmy się oczarować kolorami reklam i nawoływaniem przekupniów, zadrzyjmy nieco głowę i oglądajmy piękne elewacje kamieniczek. Po drodze miniemy znany praski budynek zwany Klementinum. To dawny konwikt jezuicki, a obecnie czeska Biblioteka Narodowa. Stoi po prawej stronie ulicy, natomiast po lewej, pod nr. 188, koniecznie trzeba obejrzeć renesansowy dom Pod Francuską Koroną, gdzie w latach 1607–12 mieszkał Jan Kepler (zm. 1630), wybitny niemiecki astronom.
Klementinum, gdzie przechowywany jest Kodeks Wyszehradzki, Pasjonał przeoryszy Kunegundy, Biblia Velislava, rękopis Husa i 3 mln innych wspaniałych dzieł, jest drugim po Zamku Praskim tak wielkim kompleksem architektonicznym w Pradze.
Naprzeciw wejścia do Klementinum stoi jeszcze jeden okaz barokowej architektury sakralnej. Kościół św. Franciszka z Asyżu to świątynia zakonu rycerzy krzyżowych z czerwoną gwiazdą postawiona w latach 1679–87. Nieco z boku kościoła postawiono tzw. vinařský sloup z figurą św. Wacława z 1846 r. – upamiętniający niegdysiejszą tradycję zakładania winnic wokół starych praskich murów.
Tak oto zakończyliśmy zwiedzanie Starego Miasta i stanęliśmy u stóp Staromiejskiej Wieży Mostowej, która ukończona w zasadniczym kształcie około 1380 r., stojąca na drugim przęśle mostu, jest zarazem bramą wiodącą ku niemu i stanowiącą punkt wzmiankowanej już drogi królewskiej. Przypomina o tym nie tylko wspaniała architektura bramy – dzieło strzechy Parlerów, ale także państwowy program heraldyczny umieszczony na licu wieży. Zobaczymy herby ziemi Korony Czeskiej, figury św.św. Wojciecha i Zygmunta – patronów królestwa, św. Wita – patrona mostu, a także cesarza Karola IV oraz jego syna Wacława IV. To właśnie tu zwycięscy katoliccy Habsburgowie rozkazali prawdziwie osmańskim sposobem rozwiesić głowy poległych pod Białą Górą powstańców (wisiały tak przez 10 lat!). Zwiedzanie wieży, z której piętra rozciąga się ciekawy widok na most i Hradczany, możliwe jest codziennie w godz. 10.00–17.00, latem nawet do 22.00 (wewnątrz wystawa historyczna). Na piętro wiodą schody, na których końcu trzeba przyjrzeć się groteskowej twarzy strażnika bramnego z połowy XV w. W podziemiach znajdowało się niegdyś więzienie, gdzieniegdzie zachowały się nawet napisy wyryte przez jego „pensjonariuszy”.
Niezapomniany Most Karola (Karlův most), zwany tak dopiero od 1870 r., wcześniej określany był jako Kamienny. Prowadzi ze Starego Miasta na Hradczany przez Małą Stranę i jest żelaznym punktem każdej wycieczki. Liczy 520 m długości i 10 m szerokości, ale rzecz jasna to nie wymiary spoczywającego na 16 przęsłach mostu decydują o jego walorach. To jedyny takiej rangi średniowieczny most kamienny (wzniesiony z piaskowca) w naszej części Europy. Budowany był od 1357 r. do początków XV w.
Most Karola, na przeciwległym w stosunku do Starego Miasta brzegu Wełtawy, zamyka Małostrańska Wieża Mostowa otwarta od ok. połowy III–X codziennie w godz. 10.00–18.00), składająca się z dwu spojonych ze sobą wież. W wyższej wieży urządzono wystawę Na moście o moście. Wieżę niższą obrał sobie za siedzibę istniejący od 1900 r. Klub Za starou Prahu, czyli rodzaj towarzystwa miłośników miasta strzegącego zabytków i estetyki stolicy.
Podążając ulicą Mostecką, łatwo dojdziemy do rynku małostrańskiego (Malostranské náměstí). Zabudowa tego terenu sięga X w., chociaż rynek w obecnym kształcie pojawił się dopiero w 1869 r.
Przy ulicy Mosteckiej warto zobaczyć dom Saski (nr 55), jako że w czasach Karola IV rezydowali tutaj książęta sascy. Na miejscu domów nr 45–47 istniała w średniowieczu rezydencja biskupów praskich. Naprzeciw pod nr. 277 wznosi się późnobarokowy pałac Jana A. Kaunica (Kaunický palác).
Nad rynkiem dominuje monumentalna bryła kościoła św. Mikołaja (kostel sv. Mikuláše), w którym u schyłku XVIII w. koncertował sam Mozart. Dziś, podobnie jak w kościele staromiejskim pod tym samym wezwaniem, odbywają się tu regularne koncerty.
Pora obejrzeć domy otaczające rynek Małej Strany. Naprzeciw fasady kościoła św. Mikołaja warto zwrócić uwagę na trzy domy. Pod nr. 37 stoi barokowy, kilka razy przebudowywany pałac Kaisersteinów (palác Kaisersteinský) z umieszczonym na balkonie herbem rodziny (1720). Budynek wieńczy attyka z alegorycznymi rzeźbami czterech pór roku. Obok pod nr. 36 znajduje się dom U Splavínu, w którym warto obejrzeć na barokowej fasadzie duży fresk ze sceną Ukoronowania Marii Panny (ok. 1720). Na parceli nr 35 wznosi się gmach dawnego ratusza Małej Strany. Sięgający swymi dziejami XV w., budynek w dzisiejszym kształcie reprezentuje styl późnorenesansowy (1617–30). Wewnątrz mieści się tzw. Malostranská beseda, organizująca wiele ciekawych imprez kulturalnych (koncerty, wystawy itd.).
Ze znajdujących się z tyłu kościoła św. Mikołaja obiektów warto obejrzeć typową XVIII-wieczną kolumnę św. Trójcy stawianą po przezwyciężeniu zarazy oraz gmach pałacu Karola z Lichtensteinu (nr 258), który zasłynął jako kierujący krwawymi represjami wobec opozycji antyhabsburskiej w dobie wojny trzydziestoletniej (główny sprawca kaźni na Starym Mieście w 1621 r.). Elewacja pałacu pochodzi z przebudowy, którą w 1791 r. przeprowadził architekt M. Hummel. Warto jeszcze wspomnieć o jedynym czysto renesansowym budynku na placu (nr 261) – Pod Złotym Lwem – z 1587 r., w którym znajduje się stara winiarnia U Mecenáše.
Na ulicy Nerudy, pod nr. 210, zobaczymy dom oznaczony trojgiem skrzypiec. W latach 1667–1748 mieszkały w nim trzy rodziny znanych czeskich lutników, a wśród nich najsławniejszy – Tomasz Edlinger. Budynek pod nr. 256 to pałac Morzinský to najokazalszych barokowych rezydencji praskich, z attyką ozdobioną alegoriami czterech stron świata oraz dnia i nocy, jak również dwiema postaciami Maurów podtrzymujących balkon. Na kamienicy naprzeciw zachował się fragment XVI-wiecznej polichromii. Pod nr. 24 znajdują się zabudowania klasztoru Teatynów, zwanych tutaj kajetanami, z kościołem Marii Panny (kostel P. Marie u kajetánů) zbudowanym w latach 1691–1717. Po uprzedniej kasacji teatynów, w refektarzu w 1. poł. XIX w. działał ważny dla czeskich dziejów narodowy teatr Josefa K. Tyla.
Dom Pod Złotą Koroną(nr 249) zachwyca renesansowym wystrojem, dwoma dziedzińcami i wspaniałym ogrodem. Pod nr. 244 stoi kamienica o wdzięcznej nazwie Osiołek u Żłobu mająca wysokiej klasy artystycznej fasadę barokową z 1706 r.
Pod nr. 240 stoi rokokowy pałac Bretfeldský – wybudowany dla Josefa z Bretfeldu po 1765 r. Właściciel pałacu był znanym miłośnikiem starożytności, kolekcjonerem i zbieraczem książek, rękopisów i rycin pochodzących najczęściej z kasowanych właśnie w duchu józefinizmu klasztorów.
Domy pod nr. 219 i 220 są pamiątkami przeszłości praskiej medycyny. Tu w 1749 r. otwarto pierwszą przychodnię miejską oraz od 1821 r. działała znana apteka Dittricha (Pod Złotym Lwem). Obecnie mieści się tutaj ekspozycja dziejów lecznictwa Muzeum Narodowego (Expozice Historických Lékáren; ul. Nerudova 32). Na końcu ulicy bierzemy ostry zakręt w prawo i wspinamy się ulicą Ke Hradu w kierunku rynku hradczańskiego. Wszyscy, którzy pragną spędzić jeszcze nieco czasu na Małej Stranie, powinni pójść na północ od rynku, na ulicę Valdštejnską, by zobaczyć pałac słynnego wodza z XVII stulecia (można to także uczynić po zwiedzeniu zamku królewskiego). Zmierzając na południe od rynku, warto przejść ulicą Karmelitską i obejrzeć szereg pamiątek architektury zlokalizowanych przy jej przecznicach. Osobną atrakcją z całą pewnością jest spacer alejkami zielonego kompleksu parkowego Petřín.
Opuszczając Hradczany schodami zamkowymi z 1674 r., dochodzimy do ulicy Thunovskiej. Przy końcu schodów, po prawej stronie, wznosi się pałac panów z Hradca, zwany też pałacem Thunovskim. Budowlę wieńczą tak charakterystyczne dla czeskiego renesansu szczyty, wśród których odnajdziemy centralnie umieszczony herb założycieli pałacu – Jáchyma i Adama z Hradca.
Skręcamy w ulicę Sněmovní, której nazwa nawiązuje do budynku pałacu wzniesionego tu przez hr. Maxa Thuna w latach 1694–1701 i przebudowanego potem na parlament (sněmovna, ‘izba parlamentu’). To tutaj obradowała izba wyższa Zgromadzenia Narodowego za pierwszej republiki i to tutaj 14 listopada 1918 r. raz na zawsze od tronu czeskiego odsądzeni zostali Habsburgowie.
Przez plac U Zlaté Studně podążamy do Valdštejnskiego náměstí, skąd już tylko krok do najstarszej budowli wczesnobarokowej w Pradze. Pałac Wallensteina (Valdštejnský palác) wraz z przyległymi ogrodami zajmuje rozległy obszar pomiędzy ulicami Valdštejnską a Letenską.
W głównym skrzydle na uwagę zasługuje główna sala, tzw. rycerska, ozdobiona stiukowym plafonem, gdzie wśród rozmaitych symbolicznych geniuszy i panoplii znajduje się wspaniały wizerunek Wallensteina jako triumfującego boga Marsa (1630). Przed salą, przy schodach, jest wejście do kaplicy pałacowej, która zajmuje oba piętra pałacu i przyozdobiona jest malunkami wyobrażającymi legendę o św. Wacławie.
Do pałacu od strony ulicy Letenskiej przylegają piękne ogrody (Valdštejnská zahrada). O ile sam pałac jako reprezentacyjny budynek rządowy nie jest udostępniany, to od wschodu do zachodu słońca szerokie podwoje otwierają przed turystami właśnie przypałacowe ogrody.
Idąc ulicą Valdštejnską, miniemy po drodze pod nr. 162 pałac Ledeburski wzniesiony z połączenia dwu renesansowych domów po 1717 r., a potem rozbudowany w połowie XIX w.
Obejrzeć trzeba pałac Pálffyovský (nr 158) z XVII w., ozdobiony ciekawym ogrodem. Budynek przebudowywano na początku XVIII i w połowie XIX w. Pod nr. 154 znajduje się kolejny barokowy pałac, w którym dziś obraduje senat Republiki Czeskiej (pałac Kolovratský). Za nim wśród ogrodów kryje się niewielki, ale ładny pałacyk Černínskiego z 1770 r. (nr 155). Na końcu rzędu reprezentacyjnych budowli stoi pałac Fürstenbergów (nr 153) zbudowany w latach 1743–47 wg projektu architekta Františka Maximiliána Kaňki. Obecnie w pałacu mieści się Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej.
Okrążając ogrody pałacu Wallensteina, podążamy na zachód ulicą Letenską, zamieszkaną w XVI w. przez niemal samych włoskich malarzy i złotników. Po drodze mijamy sporych rozmiarów pałac Thurn-Taxisów (nr 120) zbudowany w latach 1707–25, dawną siedzibę praskich architektów.
Masywna bryła gmachu Ministerstwa Finansów Republiki Czeskiej (nr 525) to przebudowany w końcu lat 20. XX w. dawny klasztor Klarysek (w murze portal z płaskorzeźbionym przedstawieniem Świętej Rodziny, ok. 1720). Nieco dalej po drugiej stronie ulicy znajduje się budynek dawnego browaru U sv. Tomáše założonego w 1358 r. Browar po licznych perypetiach funkcjonował jeszcze przed I wojną światową, a w końcu XIX w. w restauracji spotykała się grupa praskich literatów i artystów – tzw. Mahabharata. Do browaru, na rogu z ulicą Tomášską, przylega ciekawy kościół św. Tomasza (kostel sv. Tomáše) założony w XIII w.
Wróciliśmy na rynek Małej Strany. Z Malostranskiego náměstí na południe wiedzie ulica Karmelitská. Po prawej stronie mijamy późnorenesansowy pałac Vrtbów z barokowym ogrodem, w którym znajduje się doskonały taras z widokiem na Hradczany i Małą Stranę oraz wiele rzeźb.
Idąc dalej na południe, też po prawej stronie ulicy, miniemy kościół Matki Boskiej Zwycięskiej (kostel Panny Marie Vítzné), wzniesiony w latach 1611–13. Typowa, bezwieżowa sylweta ze standardową dla baroku fasadą nie zachęca do zwiedzenia wnętrza. Wielu turystów nie omija jednak tego miejsca, a to za sprawą znajdującej się tu – w jednej z bocznych kaplic – łaskami słynącej figurki Praskiego Dzieciątka (Pražské Jezulátko).
Na wschód od ulicy Karmelitskiej rozciąga się kwartał określany mianem Kampa. Najlepiej do niego dojść, skręcając w ulicę Říční i przechodząc obok kościoła Jana Chrzciciela Na prádle (kostel sv. Jana Křtitele Na prádle). To dość ciekawa świątynia pochodząca z około 1240 r. Za kościołem, maszerując wprost na wschód, docieramy do Nabrzeża Małej Strany (Malostranské nábřeží). Tu pomiędzy kanałem Čertovka a nurtem Wełtawy leży owa osławiona Kampa, czasem określana mianem Praskiej Wenecji, a to ze względu na malownicze domki i młyny, których mury wyrastają wprost z wody.
Rynek hradczański otaczają wyniosłe gmachy, ozdobione wspaniałymi elewacjami. Pod nr. 185 zwraca uwagę zachowaną renesansową dekoracją sgraffitową z 1567 r. pałac Schwarzenbergów (Palác Schwarzenberský), najpiękniejszy – obok letniego pałacyku na zamku – przykład tzw. czeskiego renesansu. Mieszczący muzeum wojskowości (Vojenské historické muzeum), pałac zbudowany został na planie litery „T” w latach 1545–67 wg projektu Agostina Galliego (zwanego Włochem). Przed pałacami stoi pomnik Tomáša G. Masaryka wzniesiony w 2000 r. w 150. rocznicę urodzin czeskiego przywódcy. Od północy plac zamyka pałac arcybiskupów Pragi (nr 56) z rokokową fasadą z połowy XVIII w. Atrakcje pałacu, np. zbiór ośmiu XVIII-wiecznych gobelinów z wyobrażeniami Nowych Indii, zobaczyć można tylko raz w roku, turystów wpuszcza się tu bowiem wyłącznie w Wielki Czwartek. Na zachodniej pierzei placu trzeba zobaczyć pod nr. 182 wczesnobarokowy pałac toskański (Toskánský palác).
Od zachodu od podłużnego rynku hradczańskiego odchodzi ulica Loretánská, którą kończy XVIII-wieczny plac Loretański (Loretánské nám.), będący świetnym przykładem barokowej architektury monumentalnej. Naszą uwagę od razu przykuje potężna bryła pałacu Černínów (nr 101) – to budowla, której architektura doskonale obrazuje, w jaki sposób najlepsza czeska szlachta, robiąc karierę w służbie cesarskiej, przeszczepiała na grunt środkowoeuropejski sztukę zachodnią (w tym wypadku włoską). Dziś pałac jest godną siedzibą dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej.
Naprzeciw pałacu znajduje się nie mniej potężna bryła kościoła loretańskiego Narodzenia Pana (kostel Narození Pán w Loret). Obecny wygląd świątyni pochodzi z jej generalnej przebudowy z lat 1734–35. Nieco dalej na północ stoi klasztor Kapucynów z typowym dla tego zakonu skromnym kościołem Panny Marie Andělské (początek XVII w.). Kapucyni jak wszędzie także i tu słynęli z urządzanych szopek bożonarodzeniowych (w praskim
Naturalnym przedłużeniem ulicy Loretanskiej jest plac Pohořelec (tak nazywało się istniejące tu w średniowieczu przedmieście), pośrodku którego stoi jeszcze jedna praska figura Jana Nepomucena przeniesiona z rynku hradczańskiego (w pobliżu, przy ulicy U Kasáren, poza naszą trasą znajduje się także świątynia pod wezwaniem tego świętego). Przechodząc pod przewiązką domu U zlatého stromu, opatrzoną herbem Strahova, opuszczamy na chwilę Hradczany, by zajrzeć do słynnego klasztoru Premonstratensów na Strahovie. Kompleks składa się z kościoła św. Rocha, kościoła Wniebowzięcia NMP, kolumny św. Norberta i klasztoru Norbertanów z biblioteką i ogrodami łączącymi się z opisanym już Petřínem.
Przed nami najciekawszy obiekt do zwiedzania i zarazem najsłynniejszy zabytek czeskiej stolicy. Zamek Praski (Pražský hrad) widnieje z dala, położony na lewym brzegu Wełtawy. Do zamku wchodzi się od strony rynku hradczańskiego (Hradčanské nám.) przez rokokową bramę z potężną kutą broną, strzeżoną przez rzeźbione postaci gigantów z 1769 r. Za nią rozciąga się pierwszy wewnętrzny dziedziniec, zwany honorowym (I nádvoří), utrzymany w stylu XVIII-wiecznego klasycyzmu włosko-wiedeńskiego. Po jego prawej stronie znajdują się reprezentacyjne pomieszczenia prezydenckie, niedostępne dla osób postronnych.
Zamkowa kaplica Krzyża Świętego wybudowana została w okresie 1756–64, a 100 lat później przebudowana. Tu eksponowana jest zawartość zamkowego skarbca katedralnego.
Na trzecim dziedzińcu zamku nasz wzrok przykuje strzelista bryła katedry św. Wita. To historyczne jądro i zarazem współczesne serce zamku. Zanim wkroczymy w chłodne wnętrze katedry, zwróćmy uwagę na jej otoczenie: 16-metrowy monolit – pomnik ofiar I wojny światowej, figurę św. Jerzego (XIV–XVI w.), stojący tuż obok katedry budynek starej plebanii (staré probošství), czyli najdawniejszego pałacu biskupiego (X w.), oraz archeologicznie odsłonięte ślady romańskich budowli zamkowych. Trzeci dziedziniec zamkowy od zachodu zamyka pałac królewski. Wejście do niego prowadzi przez bramę z portykiem postawionym po 1762 r.
Opuściwszy pałac królewski, kierujemy się dalej na wschód. Za prezbiterium katedry rozpościera się plac św. Jerzego (U sv. Jiří), a przy końcu placu, po lewej stronie, wznoszą kolejne obiekty na trasie naszego spaceru po zamku – bazylika i klasztor św. Jerzego, jeden ze starszych (jeśli nie najstarszy) klasztorów na ziemi czeskiej.
Z placu św. Jerzego wprost na północ powiedzie nas uliczka, która także swą nazwę zawdzięcza temu świętemu. Naprzeciw klasztoru św. Jerzego stoi dawny budynek pałacu Rožmbergów, w którym od XVIII w. mieściła się szkoła dla ubogich panien ze szlacheckich rodów, tzw. konwikt szlachecki. Do niego przylega bezpośrednio kaplica Wszystkich Świętych (pierwotnie romańska, przebudowana w XVI w.) z relikwiami św. Prokopa oraz korytarzykiem łączącym kaplicę z Salą Władysławowską pałacu królewskiego.
Zmierzając ulicą Jerzego, dotrzemy do zlokalizowanego po prawej stronie pałacu Lobkoviców. Urządzono w nim wystawę należącą do Muzeum NarodowegoU zakończenia ulicy, na placu, znajduje się XII-wieczna Czarna Wieża, a naprzeciw pałacu Lobkoviców wznosi się dawny urząd burgrabiów zamkowych z 1555 r. Tu też znajduje się brama z wyjściem na Wielkie Schody Zamkowe, biegnące w kierunku stacji metra A (Malostranská).
Na koniec zajrzyjmy w jedno z bardziej niezwykłych miejsc, nieodparcie kojarzące się z Pragą.
Złota Uliczka... pozostaje w tradycji prażan jako miejsce, gdzie w czasach cesarza Rudolfa II mieszkali i żyli przeróżni magowie i alchemicy. I choć nie jest to zapewne prawdą, to jednak gdy Złota Uliczka została odrestaurowana i przeznaczona na muzeum, w jednym z domków postanowiono odtworzyć pracownię alchemiczną. W sąsiedztwie Złotej Uliczki sterczy potężna wieża zamkowa, zwana Daliborką. W jej podziemia wtrącano nieposłusznych cesarzowi albo takich, którzy mu się narazili. Może właśnie w Daliborce przetrzymywano Edwarda Kelleya, o którym cesarz Rudolf II myślał, że ukrywa tajemnicę transmutacji metali? Sięgająca dziejami XII w., Złota Uliczka obecnie pełna jest sklepików pamiątkarskich oraz punktów gastronomicznych.
Na rogu ulicy Na Příkopě i Václavskiego náměstí, pod nr. 846, warto przyjrzeć się elewacji pałacu Koruna z charakterystycznym „wieżowatym” narożem zwieńczonym naczółkiem na kształt korony według projektu A. Pfeiffera z lat 1911–14.
Kto ma więcej czasu, może przejść się przecznicą Václavskiego náměstí – ulicą 28. října – gdzie pod nr. 378 stoi dom zwany Ulem, przebudowany w stylu klasycystycznym ok. 1789 r., obok niego zaś, pod nr. 377, kolejny znakomity przykład secesji – agencja reklamowa Rapid, budynek wzniesiony wg planów O. Polívki w okresie 1900–02 (w połowie lat 90. założono tu muzeum figur woskowych).
Na końcu ulicy, na Jungmannovym náměstí (plac Jungmanna) – prócz XIX-wiecznego pomnika Josefa Jungmanna (1773–1847), patrona placu, tłumacza, filologa i historyka literatury, zasłużonego patrioty czeskiego – zobaczyć trzeba kościół MB Śnieżnej (kostel Panny Marie Sněžné). To cały kompleks budynków klasztornych z ogrodem (františkánská zahrada) i starym cmentarzem.
Plac Wacława ze względu na wymiary (750 m na 60 m) raczej przypomina bulwar z trotuarem pomiędzy dwiema nitkami jezdni. W sposób niezwykle harmonijny zamyka go stojący na wyniosłości terenu gmach Muzeum Narodowego z pomnikiem świętego patrona placu. Plac od budynku Muzeum Narodowego oddziela bowiem kilkupasmowa jezdnia, jedna z głównych arterii komunikacyjnych miasta, zbudowana przez komunistyczną władzę, ponoć w celu ułatwienia wjazdu czołgów na plac.
Trzeba przyjrzeć się bliżej dwóm gmachom, znakomitym przykładom nie mniej znakomitej praskiej secesji. Pod nr. 776 stoi dom U Trojice, pod nr. 777 wznosi się zaś dom Peterki, będący jedną z najwcześniejszych realizacji samego J. Kotěry.
Idąc dalej w kierunku Muzeum Narodowego i pomnika św. Wacława, po prawej stronie miniemy pierwszy w Pradze budynek o konstrukcji żelbetonowej – pałac Lucerna (nr 704 i 795). Gmach zajmuje całą parcelę rozciągającą się pomiędzy ulicami Vodičkovą a Štěpánską, powstał w latach 1913–14 jako kompleks łączący kilka starszych budowli. Nazwa pałacu (czes. ‘latarnia’) nawiązuje do kopulastej wieży, która się tu znajduje. Obecnie mieszczą się tutaj instytucje kulturalne – najstarsze praskie kino, teatr Rokoko i popularna dyskoteka.
Pomnik św. Wacława postawiono na placu w latach 1912–13, choć inna statua świętego wznosiła się tu już od 1680 r., jednakże z końcem XIX stulecia przeniesiono ją na Wyszehrad. Monument świetnie harmonizuje z równie monumentalną elewacją gmachu stojącego tuż za nim. To budynek Muzeum Narodowego (Národní Muzeum) wzniesiony wg projektu Josefa Schulza w latach 1885–90 na miejscu średniowiecznej Bramy Końskiej (od XIV w. była to jedna z nowomiejskich bram wjazdowych).
Na północny wschód od Muzeum Narodowego, idąc ulicą Wilsonovą, miniemy stojący pod nr. 52 budynek rozgłośni Radia Wolna Europa. Wystawiony w latach 1936–38 jako giełda pieniężna, później mieścił siedzibę Zgromadzenia Federacji Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (ČSSR). W sąsiedztwie wznosi się neorenesansowy gmach Opery Państwowej (Státní opera), dawnego Teatru Smetany – budowla z lat 1886–87. Jeszcze dalej warto zobaczyć budynek głównego dworca kolejowego (Hlavní nádraží).
Żądni dalszego zwiedzania, zmierzając ulicą Legerovą, z tyłu opery i muzeum, dojdą do skrzyżowania z ulicą Anglicką, gdzie skręcą w Žitną, by dotrzeć do najważniejszego placu Nowego Miasta, czyli historycznego nowomiejskiego rynku. Będziemy się teraz poruszać po górnym obszarze Nowego Miasta.
Z ulicy Žitnej skręćmy w lewo, w ulicę V tůních, a potem w pierwszą przecznicę w prawo – Na Rybníčku, by zobaczyć prastary kościółek św. Longina, pierwotnie romańską rotundę z początku XII w., przebudowywaną w XVII–XX w. Na rogu ulic Na Rybníčku i Štpánskiej znajduje się kościół św. Szczepana (kostel sv. Štěpána), jeszcze jedna fundacja z czasów Karola IV (budowę rozpoczęto w 1351 r.). To świątynia farna dla górnego Nowego Miasta. Obok kościoła stoi późnogotycka dzwonnica (1600–05), a także szkoła farna z początku XV w., później wielokrotnie przebudowywana. We wnętrzu zachowało się sporo elementów architektury XIV-wiecznej. W południowej nawie widnieją zachowane fragmenty XIV-wiecznych fresków ze scenami z życia NMP.
Podążając ulicami Štěpánską i U Nemocnice, docieramy wreszcie na plac Karola (Karlovo nám.).
Plac pełniący w średniowieczu funkcję rynku należał do największych w Europie. Jego rozległość tłumaczy się nie tylko istnieniem targowiska, ale być może przede wszystkim niezwykłą uroczystością, jaka gromadziła w XIV w. na jego obszarze rzesze ludzi. Ze starszej zabudowy przy placu nie zostało wiele. Jako pierwszy obiekt na placu wypadnie zobaczyć dom Fausta (Faustův dům, nr 502). Ten ciekawy budynek stoi przy barokowej bramie Dientzenhofera wiodącej do ogrodu przy widocznym z dala dwuwieżowym kościele św. Jana na Skałce.
Obchodzimy plac w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Całą wschodnią pierzeję zajmują budynki dawnego kolegium jezuickiego (jezuitská novoměstská kolej). Dwupiętrowy, długi gmach zajmujący 23 parcele i 13 dawnych ogrodów kończy bryła jezuickiego kościoła św. Ignacego (kostel sv. Ignáce), usytuowanego na rogu Karlovego náměstí i ulicy Ječnej.
Na przeciwległym rogu z ulicą Ječną, pod nr. 550, znajduje się dom U kamenného stolu, postawiony w 1910 r. na miejscu starszego, w którym mieszkała i zmarła pisarka Karolina Světlá.
Na końcu placu, pod nr. 671, stoi pałac Brauna (tzw. palác Salmovský), w którym żył i tworzył w latach 1714–38 zasłużony rzeźbiarz praski Maciej Bernard Braun. Najważniejszym, a zarazem najładniejszym gmachem placu jest jednak znajdujący się obok ratusz (Novoměstská radnice), którego budowę ukończono w 1377 r. Warto tu zajrzeć choćby tylko do przedsionka, by zobaczyć wspaniałą XV-wieczną salę podpartą kolumnami, które dzielą ją na dwie nawy.
Na zachodniej pierzei Karlovego náměstí godzien uwagi jest jeszcze budynek nr 292 – to dom z 1934 r., gdzie uprzednio znajdował się Czarny Browar Pflanznera. Pod nr. 293 stoi neorenesansowy gmach Wyższej Szkoły Technicznej (1867) z alegoriami Pracy i Wiedzy na portalach i postaciami geniuszy symbolizujących rozmaite nauki techniczne nad oknami. Za szkołą skręcamy w prawo i idziemy w kierunku zachodnim.
Krótkim spacerem ulicą Resslovą, kierując się ku nabrzeżu Wełtawy, podejdziemy do cerkwi św. Cyryla i Metodego (cv. Cyrila a Metoděje), czyli dawnego kościoła św. Karola Boromeusza.
Po przeciwnej stronie ulicy Resslovej stoi jeszcze jedna świątynia – kościół św. Wacława (kostel sv. Václava na Zderaze). Jeśli pójdziemy do końca ulicy Resslovej, zobaczymy niezwykły zabytek nowoczesnej architektury praskiej – Tańczący Dom. Stąd kierujemy się wprost na północ. Idąc wzdłuż koryta Wełtawy ulicą Masarykovo nábřeží, przejdziemy obok wieży ciśnień, zwanej Šítkovską. To miejsce związane z najstarszymi dziejami praskich wodociągów. Do lat 20. XX w. stały tu młyny określane imieniem Jana Šítki – ich właściciela z XV w. – na których miejscu powstał nowoczesny gmach użyteczności publicznej – dom Mánes.
Podążamy dalej na północ. Ulicą równoległą do ulicy Masarykovo nábřeží jest ulica Vojtěšská, zwana tak od kościoła św. Wojciecha (kostel sv. Vojtěcha) znajdującego się u jej końca. Dwunawowy kościół, gotycki w swym jądrze, postawiony został na miejscu starego cmentarza (od strony ulicy Pštrossovej) w XIV w. Wracamy na Masarykovo nábřeží, gdzie znajduje się mostek prowadzący na Wyspę Słowiańską (Slovanský ostrov).
Noclegi
Hostel Spoas, ul. Jankovcova 63/A, Praha 7, tel./faks: +420 22 0804891, e-mail: spoas@sezam.cz, http://www.hostelspoas.szm.sk. Tani i schludny hotelik, bez większych wygód, dość blisko centrum – dojazd metrem C, stacja Nádraží Holešovice, w pobliżu znajduje się także przystanek autobusowy (Jankovcova) linii: 102, 112, 201, 210, z dworca kolejowego (Hlavní nádraží) dojedziemy tramwajem nr 14 (przystanek: Nádraží Holešovice). Schronisko oferuje 64 miejsca. Ceny: 390 Kč/2 os. Na terenie obiektu jest parking.
Travellers’ Hostel, ul. Dlouhá 33, Praha 1, tel.: +420 22 4826662, faks: 4826665, e-mail: hostel@travellers.cz, http://www.travellers.cz. Wygodna noclegownia położona w samym centrum, 300 m od rynku (Staroměstské nám.) – dojazd tramwajami nr 5, 8, 14 (przystanek: Dlouhá Třída), z dworca kolejowego i autobusowego dojdziemy pieszo. Ceny: IV–X – dormitorium 400 Kč/os., apartament (dwójka) 2550 Kč, poza sezonem – 2000 Kč. Okazując karty ISIC lub IYHF, otrzymamy niewielką zniżkę (40 Kč). Dobrze wyposażone schronisko utrzymuje wysoki standard usług (obsługa niepełnosprawnych). Na terenie obiektu są parking i restauracja z barem.
Diana* (Pension-Hostel), ul. Vídeňská 380, Praha 4 – Kunratice, tel.: +42 6438947 Niedrogi pensjonat oferujący 45 miejsc, dość odległy od centrum. Dojazd: autobusami spod stacji metra C: Budějovická. Ceny za dobę ze śniadaniem: 280–450 Kč/os.
Sprint**, ul. Cukrovarnická 64, Praha 6, tel.: +420 23 3344871, faks: 22 0611140 e-mail: penzionsprint@iol.cz. Ceny: 770–1500 Kč.
Máchova**, ul. Máchova 11, Praha 2, tel.: +420 22 2510107, faks: 2512597, e-mail: machova@dhotels.cz, http://www.dhotels.cz/hotel-Machova. Średniej wielkości (78 miejsc) schludny hotel na wschód od rynku Nowego Miasta. Najdogodniejsze dojście od stacji lub przystanku Jana Masaryka (metro A, tramwaje nr 22, 23). Ceny za dobę ze śniadaniem typu szwedzki stół: 700–3000 Kč/os. Pokoje z telefonem, barkiem, TV bądź RTV. Winda, kantor, łóżeczka dla niemowląt, możliwość przywozu psów i kotów.
Dům u Krále Jiřího***, ul. Liliová 10/247, Praha 1, tel.: +420 22 1466100, faks: 1466166, e-mail: kinggeorge@kinggeorge.cz, http://www.kinggeorge.cz. Mały, luksusowy hotel między mostem Karola a rynkiem Starego Miasta, urządzony w XIV-wiecznej kamienicy z nowożytną fasadą. Ceny za dobę ze śniadaniem (szwedzki stół): 1650–2750 Kč/os. Pokoje wyposażone w telefon, RTV bądź TV i barek. Restauracja, bar, łóżeczka dla niemowląt, możliwość przywiezienia czworonoga.
Gastronomia
Restaurace U českých pánů, ul. Školská 38, Praha 1, http://www.uceskychpanu.cz, czynne: pn.–pt. 11.00–23.00, sb. 12.00–23.00, nd. 13.00–23.00. Dogodne położenie na Nowym Mieście (róg ul. Vodičkovej – przecznica Václavskiego nám.). Restauracja dla miłośników dawnego oręża, pełno tu bowiem imitacji rycerskich akcesoriów. W ofercie gotowe zestawy obiadowe w cenie od 119 Kč oraz urządzane na zamówienie Staročeské večeře. Króluje praski Staropramen.
Malostranská pivnice, ul. Cihelná 3, Praha 1, http://www.malostranskapivnice.cz/. Duży, typowy lokal na kilku poziomach. Znakomita i niedroga kuchnia: najlepsza zupa gulaszowa w Pradze i nieopisana golonka na gorąco – wszystko z piwem w okolicach 300 Kč.
Snack bar Na Skalce, Karlovo nám. 4, Praha 2, czynne: 8.00–23.00 (sb.–.nd. 11.00–23.00). Tania restauracyjka, typowa dla uliczek Nowego Miasta; w piwnicy winiarnia.
Čajovna „Daruma”, Na Moráni 11, Praha 2, http://www.cajovna-daruma.cz, czynne: pn.–pt. 11.00–23.00, sb.–nd. 14.00–23.00. Herbaciarnia i sklep z herbatami świata. Cena naparu pitego w miłej atmosferze – 45–77 Kč. Dojść najłatwiej z przystanku Karlovo náměstí bądź Palackého náměstí.
Cafe Slavia, ul. Smetanovo nábřeží 1012/2, Praha 1, www.cafeslavia.cz. Położona tuż nad brzegiem Wełtawy. Z okien rozciąga się cudowny widok z jednej strony na praski zamek, z drugiej na Teatr Narodowy. Przez długi czas kawiarnia była miejscem spotkań literatów, to właśnie tutaj Vaclav Havel poznał swoją żonę Olgę. Kawiarnia oferuje duży wybór kaw, a w porze lunchu także szybkie przekąski. Ceny nie są wygórowane.
Winiarnie, puby, piwiarnie
Restaurant a Vinárna U císařů, ul. Loretánská 175/5, Praha 1, czynne: 9.00–1.00. Wykwintna restauracja z doskonałą winoteką na królewskich Hradczanach, nieopodal zamku. Piwnice urządzono w stylu rustykalnym, wystrój piętra jest inspirowany motywami dworskiego baroku. Cena 2-daniowego posiłku z winem – ok. 500 Kč.
Vinárna U Fausta, Karlovo nám. 4, Praha 2, http://www.ufausta.cz, czynne: 9.00–24.00 (sb.–nd.11.00–24.00). Typowa tania winiarnia urządzona w piwnicy, oferująca kuchnię włoską i czeską oraz oczywiście spory wybór win z Czech i Moraw (lampka wina – już od 20 Kč).